Tác giả:OpenAI
Biên dịch: Gia Hoan, ChainCatcher
Ngày 26 tháng 10, OpenAI công bố ba nghiên cứu do mô hình nội bộ tạo ra, liên quan đến khoa học máy tính, vật lý và toán học.
Các kết quả này đều chạm đến những vấn đề nền tảng đã được nghiên cứu lâu dài trong các ngành liên quan. OpenAI gọi các bản thảo do mô hình tạo ra là “dữ liệu nghiên cứu ban đầu” và mời cộng đồng học thuật xác minh, giải thích và tiến hành các nghiên cứu tiếp theo.
Khoa học máy tính: ETH bị lật đổ?
OpenAI cho biết hệ thống của họ đã chứng minh giả thuyết thời gian mũ (Exponential Time Hypothesis, viết tắt là ETH) là không đúng, và kết quả này sau đó đã được xác minh trong Lean.
ETH ở đây đề cập đến Giả định thời gian mũ trong khoa học máy tính, không phải Ethereum.
ETH (giả định thời gian chỉ số) là một "giả định bi quan" trong khoa học máy tính: đối với một lớp bài toán logic nhất định, bất kể thuật toán được cải tiến thế nào, thời gian trong trường hợp xấu nhất sẽ tăng theo cấp số nhân cùng với quy mô bài toán, không có lối tắt thực sự.
Do đó, việc ETH bị vượt qua đã mở lại câu hỏi “các nhiệm vụ này có thể nhanh hơn nữa được bao nhiêu”, đồng thời có thể cung cấp hướng đi để tìm kiếm các thuật toán tốt hơn. OpenAI cũng chỉ ra rằng, để tìm ra các thuật toán như vậy và chuyển đổi các tiến bộ lý thuyết thành cải tiến thực tế, vẫn cần rất nhiều nghiên cứu tiếp theo.
Đối với độc giả trong lĩnh vực tiền điện tử, câu hỏi trực tiếp hơn là: Điều này có ảnh hưởng đến các hệ thống mã hóa hiện tại không? Tính bảo mật của nhiều sơ đồ mật mã phụ thuộc vào việc một số bài toán tính toán cụ thể rất khó giải. Giáo sư Ryan Williams của MIT đã yêu cầu OpenAI kiểm tra các tác động liên quan. Theo ông chuyển lại, OpenAI đã tiến hành kiểm tra và khá tự tin cho rằng kết quả này không có nghĩa là các hệ thống mật mã hiện tại đã bị phá vỡ.
Vật lý học: Bổ sung "nền tảng" cho lý thuyết trường lượng tử
Các nhà vật lý sử dụng lý thuyết trường lượng tử để mô tả thế giới hạt, dự đoán cực kỳ chính xác, nhưng nền tảng toán học của nó không chặt chẽ.
OpenAI cho biết, mô hình đã cung cấp bằng chứng "tồn tại" nghiêm ngặt cho lý thuyết Yang–Mills thuần túy, động lực học lượng tử màu (QCD — mô tả lực mạnh giữa quark và gluon), cũng như một lý thuyết thống nhất lớn bao gồm các trường chuẩn của mô hình chuẩn. Nói cách đơn giản, đây là việc bổ sung nền tảng toán học cho một lý thuyết đã được sử dụng trong vài thập kỷ.
Hiện tại chỉ có phần Yang–Mills đã hoàn thành xác minh Lean, phần QCD không được đề cập trong thông báo. Chứng minh gốc do AI tạo ra hiện chưa được công khai, nhóm do nhà vật lý đoạt giải Nobel David Gross dẫn đầu sẽ nghiên cứu trước và tự soạn thảo bài viết, do đó bên ngoài hiện không thể kiểm tra.
Toán học: Hội tụ sóng và vấn đề "đâm kim"
OpenAI cho biết các mô hình của họ đã chứng minh giả thuyết về tính trơn địa phương trong mọi chiều, từ đó giải quyết giả thuyết Kakeya và giả thuyết giới hạn Stein trong mọi chiều.
Giả thuyết về tính trơn địa phương được Sogge đề xuất năm 1991, nghiên cứu hành vi của sóng khi hội tụ. Có thể dùng sóng nước làm ví dụ trực quan: vài gợn sóng hướng về cùng một vị trí, tại một thời điểm nhất định có thể cộng hưởng tạo thành đỉnh sóng rất cao. Nhưng mức độ dữ dội của khoảnh khắc đó không thể hiện trực tiếp hành vi trung bình trong suốt khoảng thời gian.
Giả thuyết về tính trơn địa phương cần các ước lượng toán học chính xác để mô tả mối quan hệ giữa biểu hiện cực đoan tức thời và giá trị trung bình theo thời gian. Do hiện tượng này mang ý nghĩa nền tảng, việc chứng minh nó cũng sẽ ảnh hưởng đến các vấn đề toán học khác, bao gồm cả giả thuyết Kakeya và giả thuyết giới hạn Stein.
Giả thuyết Kakeya có thể được hiểu qua vấn đề “đặt kim”: tưởng tượng đặt nhiều kim có cùng độ dài và không có độ dày trong không gian, sao cho mỗi hướng đều có ít nhất một kim. Những cây kim này có thể được tịnh tiến và chồng lên nhau. Tập hợp các kim này có thể được nén nhỏ đến mức nào?
Yếu tố then chốt để đo lường “kích thước” ở đây là số chiều trong toán học. Trong không gian ba chiều, giả thuyết Kakeya cho rằng tập hợp như vậy phải có đầy đủ ba chiều; trong không gian có số chiều cao hơn, nó cũng phải có số chiều đầy đủ tương ứng. Số chiều và thể tích là hai khái niệm khác nhau, do đó không thể hiểu đơn giản là những chiếc kim này ít nhất chiếm bao nhiêu mét khối.
Trước đây, tính trơn địa phương hai chiều (2019) và giả thuyết Kakeya ba chiều (2025, Wang Hong và Zahl) đã lần lượt được chứng minh. Kết quả mà OpenAI công bố lần này đã đẩy mạnh việc chứng minh giả thuyết tính trơn địa phương lên mọi chiều và từ đó suy ra các hệ quả liên quan trong mọi chiều.
Dựa trên các thành tựu trên, OpenAI cho biết không claim công lao học thuật cho các phát hiện do mô hình nội bộ tạo ra; các đóng góp của các nhà nghiên cứu trong việc hiểu các thành tựu, viết bài và chuẩn bị tài liệu thì nên được công nhận.
Công ty cũng cho biết trước đó đã công bố quyên góp 5 triệu USD cho Quỹ Simons. Số tiền này do quỹ quản lý và phân phối để tổ chức hội thảo, hội nghị học thuật và các chương trình chuyên biệt, hỗ trợ các nhà nghiên cứu hiểu rõ các kết quả do AI tạo ra và tiến hành nghiên cứu dựa trên đó.
