Trong hai ngày qua, tôi đã luôn suy nghĩ về một vấn đề khiến tôi cảm thấy rất khó chịu. Những câu chuyện mà chúng ta liên tục thấy trên mạng xã hội – “AI sẽ khiến bạn mất việc”, “AI sẽ thay thế phần lớn con người”, “Con người sớm trở nên vô dụng” – rốt cuộc có bao nhiêu phần là phán đoán chân thực, và bao nhiêu phần là do ai đó bỏ tiền ra mua? Gần đây, Sabine Hossenfelder cho biết cô đã nhận được những lời mời trả phí nhằm truyền bá nỗi sợ hãi về AI. Wes Roth diễn giải còn gay gắt hơn: một số tiền thậm chí còn được đóng gói dưới dạng grant – tức là “hỗ trợ tài chính” – nên khán giả có thể hoàn toàn không biết rằng những nội dung trông như quan điểm độc lập này thực chất có mối quan hệ lợi ích đằng sau. Hiện tại, tôi cho rằng chuỗi bằng chứng quan trọng nhất về vấn đề này vẫn chưa hoàn toàn được xác thực. Sabine đã công khai nói rằng có người sẵn sàng trả tiền để các nhà sáng tạo nói rằng AI sẽ giết chết chúng ta, đồng thời cũng đề cập rằng cả phe lạc quan lẫn bi quan về AI đều có những bên chi tiền để ảnh hưởng đến nội dung. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có bằng chứng công khai rõ ràng về việc ai đã chi tiền, những nhà sáng tạo nào đã nhận tiền, và liệu có yêu cầu rõ ràng nào về việc che giấu tài trợ hay không. Nhưng điều này đã đủ để khiến tôi nhìn lại toàn bộ các câu chuyện về AI trên internet trong hai năm qua. Tôi đã trao đổi rất nhiều lần với vợ về việc AI có thay thế con người hay không. Quan điểm của tôi luôn không bi quan đến vậy; tôi cho rằng công việc thực tế phức tạp xa hơn nhiều so với các benchmark và demo, AI có thể tự động hóa nhiều khâu, nhưng không có nghĩa là một công ty sẽ không còn cần con người nữa. Nhưng đôi khi cô ấy lại lo lắng hơn. Lý do rất đơn giản: cứ vài tháng lại có một mô hình mới ra đời, sau đó mạng xã hội lại tràn ngập thông tin rằng lập trình viên sẽ mất việc, nhà thiết kế sẽ mất việc, nhân viên văn phòng sẽ mất việc – lần này thì thật sự là AGI rồi. Kèm theo đó là hàng loạt demo cực kỳ ấn tượng, khiến những người không theo dõi AI hàng ngày dễ dàng hình thành cảm giác rằng chỉ sau hai năm nữa, mọi việc đều có thể do máy móc làm hết. Sau này tôi mới nhận ra rằng, nhiều người bình thường hiểu về AI không phải thông qua các bài nghiên cứu, trải nghiệm sản phẩm hay bối cảnh làm việc thực tế. Họ tiếp cận AI thông qua luồng thông tin. Và điều mà luồng thông tin yêu thích nhất chính là sự hoảng loạn. Nếu thêm vào đó là lợi ích của vốn và các tổ chức, thì vấn đề này càng đáng cảnh giác. Bởi vì “AI rất nguy hiểm” bản thân nó cũng là một câu chuyện cực kỳ có giá trị. Nó có thể khiến công nghệ của một công ty trông mạnh mẽ hơn, làm tăng tầm quan trọng của một tổ chức nghiên cứu, giúp các vấn đề giám sát nhận được nhiều ngân sách hơn, đồng thời duy trì viễn cảnh định giá rằng đây vẫn là một cuộc cách mạng công nghệ quyết định tương lai nhân loại đối với một số tài sản đầu tư. Vì vậy, từ nay khi thấy những nội dung nói rằng AI sẽ thay thế ngay lập tức tất cả mọi người, tôi sẽ tự hỏi thêm: Ai đang nói ra quan điểm này? Ai đang trả tiền cho nó? Và ai sẽ được lợi nếu mọi người tin vào điều đó? Điều này tất nhiên không có nghĩa là rủi ro AI là giả tạo, hay AI sẽ không tác động đến việc làm. Vấn đề thực sự là: hiện tại chúng ta đang dùng một cách thức rất tệ hại để khiến xã hội chấp nhận công nghệ này. Hai năm qua, ngành công nghệ quá ưa chuộng việc giáo dục người dùng bằng nỗi sợ hãi. Những lời nói này lan truyền rất nhanh và thực sự giúp nhiều người đổ xô dùng sản phẩm. Nhưng tôi cho rằng, một công nghệ thực sự quan trọng không nên được phổ biến bằng cách dọa dẫm. Mục tiêu của truyền thông và các công ty công nghệ nên là giải thích rõ ràng: hiện tại nó có thể làm được gì, không làm được gì, những công việc nào sẽ thay đổi, những kỹ năng nào sẽ trở nên quan trọng hơn. Giúp con người hiểu rõ nó, rồi từ đó tự quyết định cách thức tương tác với nó.