Hai ngày qua, từ khả năng chỉnh sửa video và làm game 3D của Codex được nâng cao đáng kể, đến việc Google ra mắt mô hình âm nhạc mới Lyria 3.5, khiến người ta cảm nhận như đang bước vào mùa xuân của những người sáng tạo. Quay lại, tôi lại hỏi: Thực chất Phục hưng đã xảy ra điều gì? Thứ nhất, công cụ sản xuất mới. Hội họa dầu, kỹ thuật phối cảnh, kiến thức giải phẫu, in ấn... khiến con người đột nhiên có thể biểu đạt những điều trước đây không thể biểu đạt. Thứ hai, chi phí lan truyền tri thức giảm xuống. Đặc biệt là kỹ thuật in của Gutenberg, sau khoảng năm 1450, việc sao chép tri thức không còn phụ thuộc vào việc chép tay. Thứ ba, hệ thống nhà bảo trợ mới. Các gia đình như Medici tài trợ tiền cho nghệ sĩ. Nghệ sĩ không còn chỉ là “thợ thủ công”, mà bắt đầu trở thành những creator/intellectual/celebrity như chúng ta hiểu ngày nay. Thứ tư, con người bắt đầu định nghĩa lại “điều gì đáng để sáng tạo”. Trước đây, phần lớn nghệ thuật phục vụ tôn giáo; sau đó bắt đầu vẽ con người, cơ thể, thiên nhiên, cá nhân và cuộc sống thế tục. Bốn điểm này, tôi nghĩ ai cũng có thể tìm thấy sự tương ứng trong thời đại hiện nay.