Biên tập viên: Vào ngày 25 tháng 5 năm 2026, Tòa Thánh đã công bố thông điệp đầu tiên của Đức Giáo hoàng Leo XIV, mang tên “Magnifica Humanitas: Bảo vệ nhân tính trong thời đại trí tuệ nhân tạo”. Việc ra mắt tài liệu này vào đúng kỷ niệm 135 năm thông điệp “Rerum Novarum” của Đức Giáo hoàng Leo XIII rõ ràng không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên: nếu “Rerum Novarum” là phản ứng của Giáo hội Công giáo trước Cách mạng Công nghiệp, thì “Magnifica Humanitas” được xem là tuyên bố chính thức của Giáo hội đối với thời đại AI.
Điều đáng chú ý nhất trong sự kiện ra mắt này không chỉ là Đức Giáo hoàng so sánh AI với vũ khí hạt nhân và đưa ra quan điểm “AI cần được giải trừ vũ trang”, cũng không chỉ là đồng sáng lập Anthropic, Christopher Olah, xuất hiện trực tiếp tại Vatican, mà là lần đầu tiên tôn giáo, triết học và các phòng thí nghiệm AI tiên tiến cùng đứng trước một vấn đề chung: Khi AI đang thay đổi lao động, chiến tranh, phân phối của cải và cách con người hiểu về bản thân mình, liệu các công ty công nghệ và thị trường cạnh tranh có đủ để quyết định tương lai của nó?
Bài viết tổng hợp 11 chi tiết đáng chú ý nhất trong sự kiện ra mắt này: từ ẩn dụ lịch sử đằng sau danh hiệu "Lêô XIV", đến cách Giáo hội đáp lại những biến đổi công nghệ lớn lao sau Cách mạng Công nghiệp, vũ khí hạt nhân và khủng hoảng khí hậu; từ mô tả của Olah về các mô hình AI "sinh ra từ ngôn ngữ con người", đến việc ông thừa nhận các phòng thí nghiệm AI không thể một mình trả lời các câu hỏi về cách các nước nghèo có thể hưởng lợi, sự thịnh vượng của con người nghĩa là gì, và rốt cuộc chúng ta đang tạo ra điều gì.
Dưới đây là nội dung gốc:
Đức Giáo hoàng và đồng sáng lập Anthropic vừa cùng xuất hiện tại Vatican, công bố “Magnifica Humanitas” — văn bản giáo lý chính thức đầu tiên trong lịch sử Công giáo về trí tuệ nhân tạo.
Đúng vậy, bạn không nhìn nhầm. Lễ ra mắt kéo dài hai giờ.
Dưới đây là những điểm đáng chú ý nhất:
1. Đây là phản ứng quan trọng nhất mà giới tôn giáo đưa ra đối với AI cho đến nay. Trong suốt nhiệm kỳ, Giáo hoàng thường chỉ ban hành một vài văn bản chính thức mang tính trọng đại như vậy; và việc một trong số đó dành riêng để thảo luận về AI cho thấy Giáo hội đang xem xét những thay đổi sắp tới với sự nghiêm túc cực kỳ cao.
2. Một chi tiết nhỏ nhưng mang ý nghĩa sâu sắc là: Đức Giáo hoàng đã chủ ý chọn danh hiệu "Lêô XIV". Đức Giáo hoàng trước đây mang tên Lêô là Lêô XIII năm 1891. Hành động nổi bật nhất của ông là viết ra phản ứng của Giáo hội Công giáo đối với Cách mạng Công nghiệp. Việc lựa chọn lại cùng một cái tên hiện nay là một tín hiệu rất rõ ràng: Đức Giáo hoàng coi AI là cuộc Cách mạng Công nghiệp mới.
3. Mỗi khi một công nghệ quan trọng tái định hình xã hội loài người, Giáo hội Công giáo đều có phản ứng. Năm 1891, họ đáp lại Cách mạng Công nghiệp bằng Thông điệp Rerum Novarum; vào những năm 1960 của thế kỷ XX, khi vũ khí hạt nhân đe dọa thế giới, họ đã viết Pacem in Terris; năm 2015, vấn đề biến đổi khí hậu và công nghệ mất kiểm soát đã thúc đẩy việc ra đời Laudato Si’. Bây giờ, đến lượt AI, tài liệu này có tên là Magnifica Humanitas. Những tài liệu như vậy không phổ biến.
4. Phát biểu cốt lõi của Giáo hoàng là: “AI cần được vô hiệu hóa.” Ông thực chất đã so sánh AI với vũ khí hạt nhân. Ông cho biết, Giáo hội đã dành hàng chục năm để thúc đẩy giải trừ vũ khí hạt nhân, vì công nghệ này quá nguy hiểm để chỉ nằm trong tay một số ít người. Hiện tại, ông cho rằng AI đã bước vào cùng một nhóm vấn đề.
5. Christopher Olah, đồng sáng lập Anthropic, đã nói với Đức Giáo hoàng trên sân khấu tại Vatican rằng đội ngũ nghiên cứu của Anthropic liên tục phát hiện ra những thứ bên trong mô hình AI “phản chiếu sự vui mừng, hài lòng, nỗi sợ, nỗi buồn và lo lắng”.
6. Olah đã tái diễn giải bản chất của AI: những thứ này không đơn giản được chế tạo ra, mà giống như đang “phát triển” ra. Chúng được huấn luyện trên một hệ thống gần giống cấu trúc não người và được cung cấp gần như tất cả nội dung mà con người đã viết ra cho đến nay. Theo chính lời ông nói: “Chúng được tạo nên bởi chúng ta, bởi ngôn ngữ của chúng ta.” Ông cũng cho biết, ngay cả những người xây dựng các hệ thống này cũng không hoàn toàn hiểu rõ những gì đang diễn ra bên trong.
7. Olah công khai thừa nhận rằng tất cả các phòng thí nghiệm AI, bao gồm cả Anthropic tự thân, đều đối mặt với áp lực có thể xung đột với việc “làm điều đúng đắn”: áp lực thương mại để liên tục ra mắt sản phẩm, áp lực cạnh tranh từ các phòng thí nghiệm khác, và sự kiêu ngạo cùng tham vọng cổ xưa hơn. Giải pháp mà ông đưa ra là: chúng ta cực kỳ cần những nhà phê bình bên ngoài không có lợi ích liên quan, những người có thể trực tiếp chỉ ra vấn đề khi các phòng thí nghiệm đi lệch hướng.
8. Olah cho rằng có ba vấn đề lớn mà các phòng thí nghiệm AI không thể tự mình trả lời, thế giới cần sự can thiệp của tôn giáo và triết học:
Làm thế nào để đảm bảo các quốc gia nghèo thực sự hưởng lợi từ AI?
Trong thế giới mới này, sự thịnh vượng của con người thực sự có nghĩa là gì?
Và những thứ chúng ta đang tạo ra rốt cuộc là gì?
9. Một trong những câu sắc sảo nhất trong toàn bộ thông điệp là: “Lời hứa về sự thịnh vượng phổ quát tự động thường cuối cùng chỉ chứng minh là một ảo ảnh.” Nói cách khác, việc cho rằng AI sẽ tự động khiến mọi người trở nên giàu có chính là một ảo tưởng. Phải có người thực sự thiết kế một hệ thống để chia sẻ lợi ích từ công nghệ.
10. Đức Giáo Hoàng còn trích dẫn một câu nói cách đây một thế kỷ: “Người đương đại chưa được đào tạo đầy đủ để sử dụng quyền lực một cách thích đáng.” Câu nói này xuất phát từ một nhà thần học vào những năm 1920 của thế kỷ XX. Toàn bộ thông điệp gần như xoay quanh một luận điểm cốt lõi: trước khi sức mạnh này bắt đầu chi phối chúng ta, chúng ta phải học cách sử dụng nó.
11. Đức Giáo hoàng liên tục nhấn mạnh rằng ngài không nắm giữ các câu trả lời về mặt kỹ thuật. Tuy nhiên, ngài cho biết Giáo hội sở hữu hàng ngàn năm trí tuệ về “con người là gì”, và chính trí tuệ này lại là phần thiếu vắng nhất trong quá trình xây dựng AI hiện nay. Ngài kết luận: Công nghệ này nên phục vụ “sự thịnh vượng và phẩm giá của con người, chứ không phải kiểm soát lương tâm con người”.