Tác giả gốc: KarenZ, Foresight News
Cuối tuần trước, Unipeg đã bị đưa vào ánh đèn sân khấu. CMO của OpenSea, Adam Hollander, và thành viên nhóm Uniswap, niko, lần lượt đề cập đến Unipeg trên Twitter. Sau khi cảm xúc được kích hoạt nhanh chóng, giá Unipeg đã từng vượt mốc 1.000 USD vào cuối tuần trước, nhưng đến thời điểm viết bài đã giảm xuống còn 560 USD. Unipeg thực chất là gì, và tại sao nó lại thu hút sự chú ý đồng thời từ cộng đồng NFT và cộng đồng Uniswap trong khoảng thời gian ngắn như vậy?
Nhiều người lần đầu tiên nhìn thấy Unipeg (Upeg) đều có phản ứng tương tự: Đây rốt cuộc là gì, NFT? Token? Hay lại là một dự án sưu tầm trên chuỗi được đóng gói lại?
Đừng vội phân loại ngay. Điểm thú vị nhất của Unipeg chính là nó nằm ở ranh giới giữa vài khái niệm quen thuộc. Nó tạo ra từng con ngựa một, có ngoại hình gần giống với NFT sưu tầm dạng avatar; nhưng nó cũng khác với các token chuẩn thông thường, vì hình ảnh của chúng không tồn tại độc lập, mà được kích hoạt bởi chính quá trình giao dịch. Nói một cách đơn giản hơn, Unipeg cố gắng biến một giao dịch swap thành một hành động sinh ra, biến sự thay đổi trạng thái của một池 thanh khoản thành điều kiện sinh ra một đối tượng trên chuỗi.
Điều then chốt đằng sau đây không phải là ba chữ "unicorn", mà là các hooks của Uniswap v4.
Uniswap V4 cho phép các nhà phát triển chèn logic tùy chỉnh trước và sau các hành động then chốt trong pool, chẳng hạn như khởi tạo, thêm hoặc giảm thanh khoản, thực hiện swap, nhận quyên góp. Trước đây, nhiều sáng kiến giao thức phải xây dựng thêm một lớp hợp đồng bên ngoài AMM hoặc xử lý bổ sung sau khi giao dịch hoàn tất. Hooks mở trực tiếp cánh cửa này ngay trong quy trình hoán đổi. Chương trình không còn cần đứng ngoài quan sát kết quả — nó có thể tham gia ngay tại thời điểm giao dịch diễn ra.
Unipeg là một thí nghiệm được tạo ra dọc theo khe hở này. Theo mô tả trên trang web chính thức và các tài liệu công khai của dự án, uPEG sử dụng một hook v4 tùy chỉnh: khi có người thực hiện giao dịch trong pool, hook sẽ tạo ra một giá trị băm chứa mã hóa thông tin về lớp, màu sắc và chủ sở hữu ban đầu; sau đó, trình render SVG trên chuỗi sẽ đọc đầu vào này và ghép thành một hình ảnh kỳ lân 24×24. Toàn bộ quá trình không phụ thuộc vào lưu trữ bên ngoài, không sử dụng IPFS, hình ảnh được biểu đạt hoàn toàn trên chuỗi. Unipeg có giới hạn tối đa là 10.000 đơn vị.
Nếu dịch cơ chế này ra ngôn ngữ thường ngày, có thể hiểu như sau: NFT truyền thống giống như việc treo tác phẩm lên tường trước, rồi chờ người đến mua; Unipeg thì giống như mỗi khi có người đi ngang qua căn phòng này và đẩy cửa, một bức tranh mới sẽ tự động mọc lên trên tường. Điều quyết định hình dáng của bức tranh không phải là một bộ tệp đã được đội ngũ nghệ thuật tải lên trước đó, mà chính là hoạt động của thị trường.
Đây cũng là một khía cạnh đáng để Unipeg phát triển nhất. Nó muốn chứng minh rằng các đối tượng trên chuỗi cũng có thể được tạo động, gắn với các hồ sơ thanh khoản, và được làm mới cũng như định nghĩa liên tục qua các hành vi giao dịch. Đối tượng không chỉ là hàng tồn kho trong ví, mà còn có thể là một phần cắt ra từ quá trình thị trường.
Nhiều người khi đọc đến đây có thể ngay lập tức nghĩ đến ERC-404. Hai thứ này mem có vẻ giống nhau về bề ngoài: cả hai đều đang cố gắng xóa bỏ ranh giới giữa "token có thể chia nhỏ" và "đối tượng độc đáo có thể hiển thị". Tuy nhiên, Unipeg và ERC-404 không đi theo cùng một con đường.
Ý tưởng cốt lõi của ERC-404 là kết hợp ERC-20 và ERC-721 thành một tài sản lai mang tính thử nghiệm. Đội ngũ Pandora mô tả nó trên GitHub là một triển khai hỗn hợp ERC-20 / ERC-721, nhằm đồng thời sở hữu khả năng thanh khoản và phân mảnh. Hiểu thông thường là: khi người dùng sở hữu đơn vị nguyên, nó sẽ tương ứng với một NFT; khi token được chia nhỏ thành số thập phân hoặc bị phân tán trong quá trình chuyển nhượng, NFT có thể bị tiêu hủy; khi tái hợp thành đơn vị nguyên vẹn, NFT sẽ được tạo lại. Cơ chế này xử lý vấn đề: “Làm thế nào để một tài sản duy nhất chuyển đổi giữa trạng thái đồng nhất và không đồng nhất.”
Unipeg không tập trung vào “việc chuyển đổi tiêu chuẩn”, mà vào “việc khiến chính giao dịch tạo ra đối tượng”. Nó không cố gắng tái tạo một tiêu chuẩn ERC lai, cũng không buộc chặt một token ERC-20 với một token ERC-721. Chính xác hơn: Unipeg sử dụng hook của Uniswap v4 để biến hành vi trao đổi trong pool thành một bộ tạo. Nguồn gốc của đối tượng đến từ logic tùy chỉnh trong chu kỳ swap, kết quả trực quan được gắn với điều kiện kích hoạt giao dịch, thay vì ánh xạ liên tục một tài sản giữa hai lớp ERC-20 và ERC-721.
Tiếp tục xem sâu hơn, Unipeg còn có một thiết kế tinh tế hơn, kết hợp "số dư kỹ thuật số" và "đối tượng có thể hiển thị" lại với nhau. Nhà phát triển dự án tiết lộ, mỗi hình ảnh đều được liên kết với một số nguyên cụ thể, chẳng hạn như 1, 2, 3 — những số thứ tự uPeg. Nói cách khác, người dùng không mua một tài sản đã có sẵn mã số, mà sẽ nhận được đối tượng tương ứng với số nguyên khi vị thế của họ vượt qua ngưỡng số nguyên. Bạn có thể hiểu đây như một đường ranh giới: phần thập phân vẫn là token thông thường, còn phần nguyên bắt đầu hình thành hình dạng.
Thiết kế này thông minh vì nó kết nối trải nghiệm token quen thuộc với trải nghiệm sưu tập. Việc mua bán token vốn chỉ là phép cộng trừ số học; nhưng khi đưa vào Unipeg, một phần nguyên của con số đột nhiên trở nên có hình ảnh, có danh tính và có giá trị trưng bày. Do đó, giao dịch không còn chỉ là hành vi giá cả, mà còn trở thành một hành vi kể chuyện. Người dùng không chỉ đơn thuần tích lũy số dư, mà còn đang tích lũy một bộ sưu tập những chú kỳ lân trên chuỗi, sẽ được nhìn thấy, được sắp xếp và được chuyển nhượng.
Unipeg ngay cả tên cũng mang một lớp nghĩa chơi chữ. Hayden Adams đã nhớ lại trong bài viết “Uniswap Birthday Blog — V0” năm 2019 rằng ban đầu anh ấy định đặt Uniswap là Unipeg, nghĩa là sự pha trộn giữa Unicorn và Pegasus. Sau đó, Vitalik nghe thấy và đáp lại: “Unipeg? Nghe giống Uniswap hơn.” Cuối cùng, cái tên sau mới được chọn. Bây giờ nhìn lại, cái tên bị từ bỏ ấy lại tìm được một điểm đến mới trong thời đại v4 hooks. Giải thích của dự án còn sâu hơn: Trong thời đại NFT, mọi người thường đùa gọi các vật sưu tầm là JPEG, và đối tượng ở đây lại chính là sản phẩm được sinh ra từ Uniswap, nên Uni + JPEG = uPEG. Một cái tên không được dùng đến năm 2018, sau một vòng quay, đã trở thành một cái tên phù hợp hơn vào năm 2026.
Tất nhiên, mức độ thảo luận về Unipeg không chỉ đến từ một bộ hình ảnh mới, mà còn vì nó nằm ở giao điểm của hai lĩnh vực cũ: một bên là NFT và tài sản sưu tầm trên chuỗi,另一边 là không gian giao dịch có thể lập trình do các hook của Uniswap v4 mở ra. Thị trường đã coi Unipeg như một mẫu vật đáng quan sát.
Tuy nhiên, ở đây cũng có một ranh giới cần làm rõ: Sự quan tâm này gần với việc quan sát và thảo luận trong ngành hơn là sự hậu thuẫn chính thức từ OpenSea hoặc Uniswap. Lời nhắc nhở thực sự quan trọng nằm ở chỗ, v4 hooks thực sự đã mở rộng đáng kể không gian thiết kế, nhưng khi giao dịch, sưu tầm và biểu diễn tài sản được gắn kết với nhau, những sự tưởng tượng mới và độ phức tạp mới cũng đồng thời xuất hiện. Liệu dự án có thể vượt qua giai đoạn mới mẻ ban đầu để trở nên bền vững lâu dài, cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc cơ chế có nhất quán không, người dùng lý do gì muốn ở lại, và đối tượng trên chuỗi này thực sự có thể tạo ra giá trị bền vững gì.
Đối với Uniswap, ý nghĩa của Unipeg không chỉ là thêm một dự án thú vị. Nó giống như một buổi trình diễn công khai, cho thị trường thấy rằng v4 hooks không phải là tính năng phụ dành cho nhà phát triển, mà là khả năng nền tảng đủ mạnh để tái định nghĩa biên giới của Uniswap, mở rộng hành vi giao dịch sang lĩnh vực sưu tầm, mạng xã hội và biểu đạt danh tính. Nói cách khác, mỗi đối tượng mới được phát triển trong hệ sinh thái hooks cuối cùng đều có thể ngược lại tăng thêm sức hấp dẫn của Uniswap như một cơ sở hạ tầng nền tảng.
Of course, for users and observers, popularity and narratives can change rapidly, so we must maintain a rational perspective.