Tác giả: Pavel Paramonov
Biên dịch: Jiahuan, ChainCatcher
Bài viết này chủ yếu được cảm hứng từ những dòng tweet gần đây của Vitalik về sự thay đổi và tình hình thị trường hiện tại. Dù toàn bộ thị trường đều đang giảm, thật khó để đổ lỗi cho một cá nhân cụ thể nào đó, và tôi cũng không đến đây để chỉ trích ai.
Tôi viết những dòng này với tư cách là một người từng hợp tác với nhiều nhóm của Ethereum, đại diện cho quỹ đầu tư mạo hiểm đầu tư vào nhiều giao thức được xây dựng trên Ethereum, và nói chung là một người hâm mộ cuồng nhiệt của Ethereum và các thứ liên quan đến EVM.
Thật đáng tiếc, tôi không thể nói điều tương tự nữa, bởi vì tôi cảm thấy Ethereum không biết mình đang đi về đâu (và nhiều người cũng có cùng cảm nhận này).
Tôi không muốn bàn luận về xu hướng giá của ETH, nhưng tôi không thể bỏ qua một thực tế rằng: với tư cách là đồng tiền mã hóa lớn thứ hai thế giới, biểu hiện của nó lại vô cùng không ổn định. Dù thị trường toàn cầu có đi theo hướng nào, thì biểu hiện của ETH lại giống như một đồng stablecoin mất neo.
Bài viết này nhằm mục đích tìm hiểu những điều đã xảy ra với Ethereum trong vài năm qua, và lý do tại sao nhiều người đang mất hy vọng, hoặc đã mất hy vọng. Ethereum không phải thua bởi Solana hay bất cứ thứ gì khác, mà Ethereum đang thua chính nó.
Bản đồ lộ trình lấy Rollup làm trung tâm
Khi Ethereum công bố lộ trình tập trung vào Rollup, hầu như tất cả mọi người đều rất hào hứng. Hứa hẹn là các Rollup (và Validium) sẽ đạt được khả năng mở rộng, do đó các giao dịch của người dùng cuối sẽ được thực hiện trên các Rollup. Trong khi đó, Ethereum sẽ đóng vai trò là một lớp xác thực (validation layer), tức là trước tiên tập trung trở thành L1 cho các Rollup, chứ không phải là L1 cho người dùng.
Việc phát triển Rollup nhanh và rẻ hơn rất nhiều so với phát triển L1, do đó triển vọng cho hàng nghìn Rollup trong tương lai trông rất khả thi và tích cực. Vậy điều gì có thể đi sai đây?
Thực tế cho thấy mọi thứ đều có thể đi sai hướng. Những cuộc tranh luận vô tận, việc đặt quan điểm lý tưởng lên trên nhu cầu thực tế, xung đột nội bộ liên tục trong cộng đồng, khủng hoảng về bản sắc, cùng việc từ bỏ quá muộn màng tầm nhìn tập trung vào Rollup.
Tất cả những điều có thể sai lầm đều đã sai lầm. Hầu hết các thành viên trong cộng đồng trước đây coi Max Resnick là một kẻ hoàn toàn vô năng, nhưng cuối cùng lại phát hiện ra rằng anh ấy đúng ở hầu như mọi việc. Trong thời gian làm việc tại Consensys, Max đã đưa ra rất nhiều ý kiến về những điều mà Ethereum cần thực hiện để phát triển, nhưng lại chỉ nhận được sự chỉ trích, gần như không có sự ủng hộ nào.
Đỉnh cao của sự ngu ngốc là cả ngành bắt đầu tranh luận xem liệu một L2 cụ thể có phải là Ethereum hay không, ví dụ như:
Quan điểm A: "Base là sự mở rộng của Ethereum, chúng tôi đã có những đóng góp to lớn cho hệ sinh thái Ethereum."
Quan điểm B: "Base không phải là sự mở rộng của Ethereum, mà là một thực thể độc lập."
Chúng ta đang bàn luận cái quái gì vậy? Những cuộc trò chuyện kiểu này làm sao có thể mang lại một tương lai tươi sáng hơn cho Ethereum và hệ sinh thái của nó? Tại sao mọi người lại nghiêm túc tranh luận xem cái gì là Ethereum và cái gì không phải Ethereum? Những vấn đề chúng ta cần giải quyết chẳng phải quan trọng hơn sao?
Nếu chúng ta xác định rằng các Rollup là sự mở rộng của Ethereum, bởi vì chúng sử dụng ETH làm phí Gas, thì chúng ta đang đi đúng hướng. Nếu chúng ta xác định rằng các Rollup không phải là sự mở rộng của Ethereum, mà là các ứng dụng được hưởng lợi từ Ethereum, thì chúng ta cũng đang đi đúng hướng.
Đúng không? Hoàn toàn không phải.
Thực ra, những cuộc tranh luận mang tính chất ý thức hệ này không phải là tranh luận, mà là sự đối đầu giữa hai nhóm nhỏ tự thỏa mãn lẫn nhau, cố gắng chứng minh rằng mình mới đúng. Chúng ta không cần PvP (đấu tranh giữa người với người), mà chúng ta cần PvE (đấu tranh giữa người với vấn đề). Chúng ta cần nhận ra rằng, điều quan trọng không phải là chống lại lẫn nhau, mà là đoàn kết lại để đối mặt với vấn đề và tương lai. Thật không may, nhiều người lại thích sự kích thích tinh thần, thậm chí không muốn xem xét khả năng quan điểm của họ có thể sai.
Triết lý công nghệ áp đảo nhu cầu người dùng
Rollups dựa trên, rollups tăng tốc, rollups bản địa, rollups gigagas, rollups keystore.
- Điều gì tốt hơn, tương lai sẽ ra sao, chúng sẽ kết nối với nhau như thế nào?
- "Kiểu này mới là tương lai," "Không, kiểu kia mới là tương lai."
- "Không có lý do gì không phát triển các rollup dựa trên..."
- "Rollups bản địa sẽ tiếp quản hệ sinh thái, bởi vì chúng có tính chính thống của Ethereum"
Tất cả những cuộc thảo luận này... kết quả cuối cùng chỉ là Arbitrum và Base tiếp tục thắng to.
Lợi thế công nghệ có thể mang lại nhiều lợi ích cho người tham gia, nhưng điều kiện tiên quyết là không so sánh táo với lê, hay cam với quýt. Chúng quá giống nhau, đến mức người dùng hoàn toàn không quan tâm. Ngoài bong bóng này ra, không ai quan tâm đến điều đó. Cân nhắc xem có thêm hay bớt đi một tính năng được biên dịch sẵn sẽ không thể giúp bạn giành chiến thắng trong cuộc chiến này.
“À, thực ra chúng ta có tính chính thống của Ethereum, chúng ta có lợi thế, chúng ta rất gần gũi với Ethereum và phản ánh các giá trị cốt lõi của nó, người dùng sẽ chọn chúng ta.”
Vậy cụ thể là những giá trị nào? Và những người dùng nào sẽ chọn các bạn?
@0xFacet Đã trở thành Rollup đầu tiên của giai đoạn hai (Stage 2), những thứ này định nghĩa cho tính chính thống của Ethereum. Chúng ở đâu? Người dùng, các nhà phát triển, các KOL về công nghệ, cũng như những người ủng hộ hệ sinh thái và tính chính thống của Ethereum của họ ở đâu?
Các bạn ở đâu vậy? Có bao nhiêu người trong các bạn từng nghe đến Facet? Có bao nhiêu ứng dụng có sẵn trên Facet? Cá nhân tôi không có bất kỳ ý kiến nào về Facet. Tôi đã nói chuyện với người sáng lập nhiều lần, tôi rất tôn trọng anh ấy, anh ấy là một người tuyệt vời. Nhưng những người nói rằng chúng ta cần nhiều Rollup giai đoạn hai hơn ở đâu? Tôi không biết, và bạn cũng không biết.
Sự thúc đẩy kinh tế vượt xa sự thúc đẩy công nghệ.
Tôi là một người hâm mộ cuồng nhiệt của dự án Taiko, đặc biệt là nghiên cứu của họ về các rollup dựa trên (based rollups). Có rất nhiều lợi ích: tính chống kiểm duyệt mạnh mẽ hơn, tính trung lập, không có rủi ro ngừng hoạt động của bộ sắp xếp (sequencer), và các nhà xác minh L1 kiếm được nhiều tiền hơn. Vậy thì bẫy ở đâu?
Bẫy nằm ở tình hình tài chính phía sau mô hình này. Bạn không thể ép người khác từ bỏ thu nhập chỉ vì "tính chính thống".
Arbitrum đã hứa hẹn một bộ sắp xếp phi tập trung. Scroll đã hứa hẹn một bộ sắp xếp phi tập trung. Linea, zkSync và Optimism cũng đã hứa hẹn một bộ sắp xếp phi tập trung. Chúng ở đâu? Những bộ sắp xếp đó ở đâu?
Trong tài liệu của mỗi nhóm Rollup, đều có một dòng chữ: "Hiện tại chúng ta đang sử dụng một bộ sắp xếp trung tâm hóa, nhưng chúng ta có mong muốn mạnh mẽ để phi tập trung hóa nó trong tương lai." Hầu như không ai thực hiện lời hứa này. Metis là một ngoại lệ, nhưng may mắn hay xui xẻo là không ai quan tâm đến Metis.
Tôi có nghĩ rằng họ cố tình hứa hẹn quá mức để chiều lòng các nhà theo chủ nghĩa tối giản ETH (maxis) có ảnh hưởng không? Có. Tôi có nghĩ rằng họ thực sự muốn phi tập trung hóa bộ sắp xếp (sequencer) của họ không? Cũng có, nhưng ngay cả khi họ làm như vậy thì điều đó cũng chẳng có ý nghĩa gì với họ.
Coinbase (Base) có nghĩa vụ pháp lý phải kiếm càng nhiều tiền càng tốt để tạo giá trị cho công ty. Các nhóm khác cũng vậy, tại sao lại muốn loại bỏ nguồn thu nhập của bạn? Điều đó hoàn toàn không hợp lý. Chỉ khoảng 5% doanh thu của Base chảy về Ethereum. Rollup từ xưa đến nay chưa bao giờ là sự mở rộng của Ethereum.
Taiko từng có giai đoạn mà chi phí trả cho Ethereum để sắp xếp giao dịch cao hơn doanh thu mà họ thu được từ phí giao dịch của người dùng. Ngoài việc phải trả phí cho Ethereum, rõ ràng các công ty như Taiko còn có rất nhiều khoản chi phí khác.
Chỉ khi nào các nhóm từ bỏ lợi nhuận thì các dự án Based rollups hoặc bất kỳ tầm nhìn nào về "Rollup theo nguyên lý Ethereum" mới có thể thực hiện được. Tôi không hề đánh giá thấp tầm quan trọng của việc phi tập trung, an toàn và không cần sự cho phép. Nhưng khi mục tiêu duy nhất của bạn là đúng về mặt lý tưởng chính trị, chứ không phải là tập trung vào người dùng, thì tất cả những điều trên đều không còn ý nghĩa.
Không có gì ngạc nhiên khi sự yếu đuối này cùng với cam kết với tính chính thống của Ethereum đã thu hút các nhà đầu cơ vào lĩnh vực này.
Hệ quả của lộ trình lấy Rollup làm trung tâm
Eclipse, Movement, Blast, Gasp (Mangata), Mantra: Những giao thức này chưa từng có ý định được xây dựng cho tương lai lâu dài. Rất dễ để che giấu đằng sau những cái mặt nạ như chủ nghĩa chính thống Ethereum, việc cải thiện Ethereum, đưa SVM vào Ethereum...
Tất cả chúng đều sụp đổ theo một cách nào đó. Tất cả các Rollup đều nhận ra rằng token của họ hầu như không có giá trị gì, bởi vì họ dùng ETH để thanh toán phí, trong khi token của chính họ gần như không có bất kỳ công dụng nào.
Các nhà đầu cơ nhận ra rằng họ có thể tạo ra rất nhiều sự hype xung quanh câu chuyện tập trung vào Rollup, và kiếm lời bằng cách bán tháo các loại token vô giá trị cho nhà đầu tư lẻ.
Ethereum chưa bao giờ công nhận Polygon là một L2 thực sự, mặc dù họ đã đóng vai trò quan trọng trong việc khóa giá trị lớn hơn cho ETH. Nếu bạn tin rằng các giải pháp Rollup là sự "mở rộng văn hóa" của Ethereum, tại sao lại không công nhận một thứ có liên hệ mật thiết với an toàn và sự sử dụng của Ethereum?
Polygon đóng một vai trò rất quan trọng đối với Ethereum trong đợt tăng giá năm 2021 và đã đóng góp đáng kể cho sự tăng trưởng của ETH như một tài sản. Tuy nhiên, đúng vậy, nó không phải là L2 và không xứng đáng nhận được sự khen ngợi từ cộng đồng Ethereum. Nếu Polygon là một L1, giá trị định giá của nó sẽ cao hơn nhiều.
Ngay cả Paradigm, một trong những quỹ đầu tư mạo hiểm tốt nhất trong lĩnh vực tiền mã hóa, có đóng góp lớn nhất cho hệ sinh thái Ethereum, thậm chí còn phát triển riêng một L2 (Ithaca), thì cũng đã quay sang hợp tác cùng Stripe để phát triển một L1 (Tempo). Tôi nghĩ rằng, nếu những người ủng hộ trung thành nhất của bạn đều rời bỏ bạn và chuyển sang phe đối thủ, thì chắc chắn bạn đang gặp vấn đề rất nghiêm trọng.
Quỹ Ethereum không có định hướng rõ ràng.
Mặc dù về mặt kỹ thuật Ethereum là phi tập trung, nhưng về mặt văn hóa thì nó lại tập trung quanh Vitalik. Vòng trong của Ethereum là một thực thể tồn tại thực sự. Như người ta thường nói, để thành công, điều bạn cần làm là thu hút được sự chú ý của những người gần gũi Vitalik và một vài quỹ mạo hiểm có ảnh hưởng.
Tôi không nói rằng bạn phải đồng ý với mọi điều Vitalik nói, nhưng quan điểm của anh ấy cơ bản định nghĩa điều gì tốt và không tốt cho Ethereum, và bạn không thể chống lại được.
Đầu tiên, đây là một loại tiền tệ siêu giảm phát, và nhờ EIP-1559 cùng sự kiện hợp nhất, mô hình kinh tế của ETH trở nên giảm phát, khiến nó trở thành một kho lưu trữ giá trị tốt hơn so với Bitcoin. Tuy nhiên, vào năm 2024, tỷ lệ lạm phát hàng năm của ETH lại trở thành con số dương.
Vậy là tầm nhìn của tiền điện tử siêu âm chỉ kéo dài 3 năm sao? Như vậy thì nó không thể trở thành phương tiện lưu trữ giá trị. Câu chuyện này đã chết, hơn nữa, nó vốn dĩ không bao giờ đúng, bởi vì ETH không được thiết kế để lưu trữ giá trị, đó là mục đích của Bitcoin, và bạn không thể cạnh tranh với nó.
Sau đó, Ethereum không thể xác định được liệu token của nó là hàng hóa (không phù hợp do sự thay đổi cung ứng động và cơ chế đặt cọc) hay giống như cổ phiếu công nghệ hơn (không phù hợp do không có đủ doanh thu để định giá Ethereum theo cách định giá công ty công nghệ).
Một số người khác lại lập luận rằng ETH thậm chí không phải là tiền tệ. Điều này đang xảy ra như thế nào? Chúng ta cần phải chọn một phe. Ethereum không thể đồng thời là nhiều thứ khác nhau — bạn phải chọn một hướng đi chung toàn cầu, nếu không bạn sẽ bị tụt lại phía sau.
Nói thêm về động lực kinh tế...
Tôi vẫn không thể hình dung nổi một kỹ sư trưởng như Péter Szilágyi, người đã có những đóng góp to lớn cho Ethereum, chỉ nhận được khoảng 100.000 USD mỗi năm. Người đã ở đó từ những ngày đầu tiên và đã giúp Ethereum tăng giá trị từ gần như bằng không lên tới 450 tỷ USD, nhưng anh ấy chỉ nhận được 0,0001% giá trị đó mà thôi.
Giao thức có ảnh hưởng và thành công nhất trong lịch sử mật mã (chỉ sau Bitcoin) không cung cấp bất kỳ động lực hay cổ phần nào. Điều này dễ dàng được biện minh bằng cách ẩn sau tinh thần phi tập trung, mã nguồn mở và không cần phép: "Chúng tôi không đến đây để kiếm tiền, chúng tôi đến đây để tiến lên phía trước."
Nhưng bạn phải tiếp tục động viên ngay cả những lính trung thành nhất của mình, nếu không họ sẽ rời đi hoặc làm việc riêng. Péter đã rời đi, Danny Ryan cũng đã rời đi, và Dankrad Feist trực tiếp gia nhập Tempo.
Justin Drake và Dankrad đã nhận chức cố vấn của EigenLayer vào năm 2024 và nhận được phân bổ token, kết quả là cộng đồng bắt đầu ghét họ vì chuyện này.
Những người đáng thương này nhận mức lương khiêm tốn tại EF (so với các công ty FAANG và các phòng thí nghiệm nghiên cứu AI), nhưng lại bị ghét bỏ chỉ vì kiếm tiền và hỗ trợ một giao thức độc lập không phải Ethereum, nhưng lại muốn cải thiện Ethereum.
Các người có phải ngốc không? Đôi khi tôi cảm thấy rằng nếu bạn là một người trung thực và chăm chỉ trên Ethereum, bạn không được phép kiếm tiền, mà chỉ bị kỳ vọng trở thành nô lệ để nhận được sự "công nhận" từ Ethereum mà thôi. Tổ chức Ethereum Foundation (EF) thường xuyên bán ETH để tài trợ cho các hoạt động, sáng kiến và nghiên cứu khác nhau. Nhưng tại sao không trả lương cho các nhà nghiên cứu của họ trước đã?
Từ chối thích nghi và thay đổi
Ngày đầu tiên. Ethereum sẽ chiến thắng. Chuỗi khối phi tập trung cao nhất với thời gian hoạt động ổn định cao nhất.
Chúng ta nghe điều này mỗi ngày, giống như việc chúng ta nghe những lời bào chữa từ Ethereum mỗi ngày vậy.
Đúng vậy, Ethereum đắt và chậm. Nhưng chúng ta có Rollup, và khi sử dụng Rollup, Rollup chính là Ethereum! Đúng vậy, giá ETH đang tụt hậu so với mọi thứ. Nhưng Ethereum có hệ sinh thái lập trình viên lớn nhất, chúng ta có nền tảng vững chắc, và nhu cầu sẽ đến theo.
Ethereum là chuỗi khối phi tập trung nhất! Solana rất tệ, họ không có sự đa dạng của client. Ethereum có 100% thời gian hoạt động! Solana rất tệ, nó đã từng ngừng hoạt động nhiều lần.
Hoạt động mạng của Ethereum thấp hơn Solana. À, điều đó là bởi vì hoạt động trên Solana chỉ là spam và những người chơi cờ bạc tiền meme thôi. Chúng tôi là chuỗi khối có đạo đức!
Cùng một lời biện minh, cùng một câu trả lời, cùng một phản ứng trong vài năm qua. Ngoại trừ Ethereum và các Rollup, tất cả những thứ khác đều là rác. Nếu Ethereum không hoạt động tốt theo bất kỳ chỉ số nào, chúng ta lại nói rằng đó là ngày đầu tiên (Day 1), chúng ta biết mình đang làm gì, và không có nơi nào tốt hơn Ethereum.
Mọi người đều chán ngán những lời bào chữa mà cộng đồng cứ lặp đi lặp lại. Ethereum giống như một bà lão giàu có, dù đi lại khó khăn vẫn từ chối bất kỳ sự đổi mới nào, nhưng lại tiếp tục chia tiền cho những đứa con và cháu trai cháu gái sống bám vào bà.
Sự cải cách muộn màng
Vừa mới vài giờ trước, khi tôi chuẩn bị hoàn thành bài viết này, Vitalik đã đăng một tweet nói rằng lộ trình tập trung vào Rollup là thất bại, họ cần tìm con đường khác và mở rộng L1.
Bạn có biết không, tôi rất vui khi mọi người nhận ra sai lầm của họ, việc nói to điều này cần có can đảm. Nhưng tôi nghĩ điều này có thể đã quá muộn. Ethereum lần nữa đã tìm thấy con đường mà nó cần đi trong dài hạn, nhưng mọi thứ vẫn đang diễn ra chậm chạp.
Một vài điều đã thay đổi gần đây tại EF: đội ngũ lãnh đạo mới, tính minh bạch của quỹ, tái cấu trúc nghiên cứu và phát triển, cùng nhiều điều khác. EF đã bắt đầu tuyển dụng những tài năng trẻ mới trong lĩnh vực quan hệ với nhà phát triển và tiếp thị, ví dụ như Abbas Khan, Binji, Lou3e, v.v.
Nhưng sự thay đổi phải diễn ra rất nhanh. Ethereum phải vội vã để chứng minh rằng tất cả mọi người đều sai.
Hãy cùng xem xem, sau những cải cách và thay đổi này của EF, liệu chúng ta có thể thấy Ethereum trở thành một đối tượng đáng mong đợi, thay vì một đối tượng của niềm tin hoang tưởng và sự thất vọng.