Tác giả: Curry, Shenchao TechFlow
Gần đây, bạn có thể đã nhận thấy một điều: mọi người bắt đầu thảo luận về việc nên gọi Token là gì.
Giáo sư Dương Bân của Đại học Thanh Hoa đã đăng một bài viết, tiêu đề trực tiếp là «Việc xác định tên tiếng Trung cho Token đã trở nên cấp thiết»; trên Zhihu, các câu hỏi liên quan đến dịch thuật đã thu hút 250.000 lượt xem, và khu vực bình luận đang đưa ra nhiều ý tưởng.
Trong hai đến ba năm qua, cộng đồng AI trong nước đều trực tiếp dùng từ “Token”, không ai thấy có vấn đề. Tại sao bây giờ lại cần một cái tên tiếng Trung?
Lý do trực tiếp có thể là sau Tết Nguyên Đán năm nay, người bình thường lần đầu tiên biết rằng Token cần phải trả tiền để mua.
OpenClaw biến AI từ trò chuyện thành làm việc, một nhiệm vụ chạy xong tiêu tốn hàng trăm nghìn Token, hóa đơn tăng vọt; các nhà cung cấp đám mây đều lần lượt công bố tăng giá, đơn vị tính toán cũng đều là Token.
Đồng thời, token bắt đầu xuất hiện ở những nơi mà trước đây nó không nên xuất hiện.
Tại hội nghị GTC, ông Huang Renxun, Tổng giám đốc NVIDIA, cho biết đã có người ở Thung lũng Silicon hỏi trong buổi phỏng vấn: “Công việc này sẽ được chia bao nhiêu Token?”, ông đề xuất đưa Token vào lương của các kỹ sư;
Sam Altman, người sáng lập OpenAI, còn đi xa hơn khi cho rằng token sẽ thay thế thu nhập cơ bản toàn dân, và mỗi người sẽ nhận được sức mạnh tính toán, chứ không phải tiền bạc.
The National Data Bureau's data shows that China's daily Token consumption rose from 100 billion at the beginning of 2024 to over 40 trillion by September 2025, reaching 180 trillion in February this year. At the beginning of the year, the People's Daily published a special article titled "A Casual Talk on Tokens" to explain to readers what this term means.
Một thuật ngữ kỹ thuật, một khi đã xuất hiện trong hóa đơn dịch vụ đám mây, gói lương tuyển dụng và các tiêu chuẩn thống kê chính thức, thì không thể tiếp tục gọi bằng tiếng Anh nữa.
Vấn đề là, gọi là gì?
Nếu đây chỉ là vấn đề dịch thuật, thì thực ra đã có câu trả lời từ lâu rồi. Năm 2021, giới học thuật trong nước đã đặt tên cho Token là: từ nguyên.
Nhưng không ai quan tâm, vì lúc đó Token chỉ là thuật ngữ nội bộ trong cộng đồng công nghệ.
Now it's different.
Từ “token” bản thân nó là một chiếc hộp chứa đa năng, trước đây người trong giới tiền điện tử gọi nó là “đại tệ”, người làm an ninh gọi nó là “hồ sơ xác thực”, còn người làm AI gọi nó là “từ nguyên”. Cùng một từ tiếng Anh, cách dịch sang tiếng Trung nghiêng về hướng nào thì nó sẽ thuộc về lĩnh vực đó.
Vì vậy, một cuộc cạnh tranh đặt tên Token đã bắt đầu.
Business requires a voice
Một từ nên được dịch thế nào thường là việc của các nhà ngôn ngữ học. Nhưng lần này, trong số những người tham gia đặt tên, gần như không có nhà ngôn ngữ học nào.
Tên đang được nhắc đến nhiều nhất hiện nay là “Zhiyuan”.
Công ty truyền thông AI có tên “Xin Zhi Yuan” là đơn vị đẩy mạnh nhất. Nếu tên tiếng Trung của Token được đặt là “Zhi Yuan”, thì tên thương hiệu của công ty này sẽ trùng với thuật ngữ cơ bản trong ngành, tương đương với việc mỗi bài viết bàn về Token đều đang giúp nó quảng bá miễn phí.
Ở cuối bài viết quảng cáo do chính họ đăng, họ viết rất thành thật: 「Chúng tôi đề xuất dịch Token thành sự đồng thuận mới của ngành: Trí Nguyên, để lại chữ "mới" cho chúng tôi.」
The same article quoted Wang Xiaochuan, founder of Baichuan Intelligence, saying: "Zhìyuán is a good name."
Anh ấy làm mô hình lớn, token gọi là Zhiyuan thì thật tuyệt vời. Mỗi lần mô hình thực hiện phép tính, kết quả không còn là một đơn vị tính phí, mà là một “đơn vị thông minh cơ bản”.
Bán token là bán lưu lượng truy cập, bán Zhiyuan là bán trí tuệ, câu chuyện định giá hoàn toàn khác nhau.
Giáo sư Dương Bân của Đại học Thanh Hoa đã đề cập đến khái niệm “mô nguyên”, trong đó “mô” tương ứng với mô hình; ai sở hữu mô hình lớn, người đó sẽ kiểm soát quyền sản xuất “mô nguyên”. Khi tên gọi hướng về phía mô hình, quyền định giá sẽ dần chuyển sang tay các công ty mô hình.
Cũng có người đề xuất gọi là “phù nguyên”, quay trở lại định nghĩa cơ bản nhất trong khoa học máy tính, Token là một đơn vị xử lý ký hiệu, không liên quan đến trí tuệ và cũng không liên quan đến mô hình.
Về mặt kỹ thuật thì sạch sẽ nhất, nhưng người đề xuất là một tác giả kỹ thuật độc lập, không có công ty hậu thuẫn, không có vốn đẩy, nên gần như không có tiếng nói trong cuộc thảo luận này.
Tên hướng về phía nào, câu chuyện ngành sẽ đi theo phía đó, tiền sẽ chảy về phía đó.
Ví dụ xa hơn, vào ngày Facebook đổi tên thành Meta, "vũ trụ ảo" đã từ một khái niệm khoa học viễn tưởng trở thành một câu chuyện định giá công ty; ví dụ gần đây hơn, Trung Quốc tiêu thụ 180 nghìn tỷ Token mỗi ngày, dẫn đầu toàn cầu, nhưng đến nay vẫn chưa có định nghĩa rõ ràng về từ này, nó là gì và ai sẽ định nghĩa...
Quốc gia tiêu thụ token lớn nhất thế giới, nhưng vẫn chưa xác định được tên của những thứ mình tiêu thụ.
不过，其实这个词早就有中文名了。
Năm 2021, giáo sư Qiu Xipeng từ Trường Máy tính, Đại học Phù Đán, đã dịch Token thành “từ nguyên”, và thuật ngữ này đã được giới học thuật chấp nhận và đưa vào sách giáo khoa. Lúc đó không ai bàn luận về vấn đề này, vì lúc đó Token không có giá trị.
Bây giờ Token có giá trị.
Đó là đơn vị tính giá của dịch vụ điện toán đám mây, là nguồn thu của các công ty mô hình lớn, là chỉ số cốt lõi để quốc gia thống kê quy mô ngành AI. Vì vậy, truyền thông đến, các大佬 đến, các giáo sư đến, mỗi người đều mang theo tên gọi ưa thích và lý do đằng sau nó.
Việc dịch thuật chưa bao giờ là vấn đề. Vấn đề là từ này bắt đầu có giá trị vào lúc nào.
Huang Renxun không tham gia vào cuộc thảo luận về việc đặt tên bằng tiếng Trung tại GTC. Ông làm một việc đơn giản hơn: giơ lên một chiếc đai vô địch in chữ Token King và tuyên bố rằng trung tâm dữ liệu chính là nhà máy Token.
Người tạo ra Token mới là người định nghĩa Token. Họ không quan tâm tên gọi là gì.
Token, chiếm đất và đúc tiền
Vì vậy, điều thực sự đáng suy nghĩ nghiêm túc ở đây không phải là bản dịch nào tốt hơn.
Sau khi thuật ngữ "calorie" được xác lập, toàn bộ hệ thống định giá, ghi nhãn và quản lý ngành công nghiệp thực phẩm đều được xây dựng xung quanh nó. Sau khi thuật ngữ "dữ liệu" được xác định trong ngành viễn thông Trung Quốc, các nhà cung cấp dịch vụ tính phí theo dữ liệu, cạnh tranh theo dữ liệu và thiết kế gói cước theo dữ liệu, toàn bộ mô hình kinh doanh đã xoay quanh hai chữ này trong hơn một thập kỷ.
Token hiện đang đi theo cùng một con đường.
Nó đã trở thành đơn vị tính phí của dịch vụ đám mây, tiêu chí doanh thu của các công ty mô hình lớn, và chỉ số cốt lõi để đo lường quy mô ngành AI ở cấp độ quốc gia. Cộng đồng VC thậm chí còn bắt đầu thảo luận liệu việc đầu tư chuyển tiền có thể trực tiếp trả bằng Token không.
Một từ khi trở thành thước đo của tiền bạc, việc đặt tên cho nó không còn là dịch thuật, mà là đúc tiền.
Gọi là “Trí Nguyên”, quyền đúc tiền thuộc về câu chuyện AI, ai kể câu chuyện trí tuệ thì được hưởng lợi. Gọi là “Mô Nguyên”, quyền đúc tiền thuộc về các công ty mô hình, ai có mô hình lớn thì in tiền. Gọi là “Phù Nguyên”, quyền đúc tiền trở về với chính công nghệ, nhưng công nghệ bản thân không thể tự nói thay mình.
Năm 2021, thuật ngữ "token" được định nghĩa bởi giới học thuật không ai quan tâm, không phải vì dịch sai, mà vì lúc đó đồng "tiền" này chưa có giá trị.
Bây giờ nó có giá trị, ai cũng muốn khắc tên mình lên đó.