Các tác nhân AI sẽ không tiêu diệt SaaS: Cuộc chiến thực sự là về dữ liệu

Tác giả gốc: Sleepy.md

Sau khi AI Agent trở nên phổ biến, nhiều người đã bắt đầu viết điếu văn cho SaaS. Nhưng tôi nghĩ vẫn còn quá sớm.

Các nhà đầu tư thực sự đang hoảng loạn. Đầu năm 2026, nỗi sợ hãi về ngày tận cùng của SaaS đã lan rộng khắp ngành công nghệ. Cuối tháng 1, Anthropic chỉ mới công bố một bản cập nhật cho phép Claude gọi các tiện ích mở rộng, nhưng trong ba tuần sau đó, vốn hóa thị trường của ngành phần mềm Mỹ đã bốc hơi hàng trăm tỷ USD.

Lý lẽ khiến họ hoảng loạn rất đơn giản. Họ cho rằng, vì AI đã có thể tự viết mã, tìm lỗ hổng, thậm chí tạo công cụ động, nên chi phí viết mã sẽ tiến gần đến mức bằng không. Khi các Agent có thể tạo ra mọi công cụ tùy chỉnh cho doanh nghiệp mọi lúc mọi nơi, những hàng rào bảo vệ mà các công ty phần mềm đã vất vả xây dựng sẽ hoàn toàn tan biến.

Vì vậy, từ CrowdStrike đến IBM, từ Salesforce đến ServiceNow, bất kể báo cáo tài chính nổi bật đến đâu, đều đang trải qua đợt bán tháo dữ dội.

Trong khi đó, vô số nhà khởi nghiệp AI đang cầm bản kế hoạch kinh doanh, nói với các quỹ đầu tư mạo hiểm rằng họ muốn “xây dựng lớp trung gian của thời đại Agent”, “khởi nghiệp vì Agent”.

Họ đều đang đánh cược vào một điều: xây dựng công cụ là ngành kinh doanh hấp dẫn nhất của thời đại này.

Nhưng nếu chúng ta rời mắt khỏi những bản PPT đó và nhìn vào những khía cạnh thực tế trong hoạt động của doanh nghiệp, chúng ta sẽ thấy thực tế hoàn toàn không phải như vậy.

Trong kinh tế học, có một lý thuyết kinh điển và đã được kiểm chứng lặp đi lặp lại, gọi là “chuyển dịch tính khan hiếm của các yếu tố”. Mỗi cuộc cách mạng năng suất đều khiến một yếu tố vốn khan hiếm trở nên dồi dào, đồng thời làm cho một yếu tố khác vốn bị bỏ qua trở nên cực kỳ khan hiếm, khiến của cải tập trung về phía后者.

Trước Cách mạng Công nghiệp, lao động là nguồn tài nguyên khan hiếm; động cơ hơi nước đã làm cho lao động cơ giới trở nên dồi dào, sự khan hiếm chuyển sang vốn và nhà máy, do đó các chủ nhà máy trở thành những người giàu nhất thời kỳ đó.

Cuộc cách mạng internet đã khiến chi phí lan truyền thông tin trở về không, sự khan hiếm đã chuyển sang « sự chú ý » của người dùng, do đó lưu lượng truy cập trở thành một ngành kinh doanh lớn.

Hiện nay, cuộc cách mạng AI đang khiến khả năng viết mã và tạo công cụ trở nên cực kỳ dồi dào. Trong thời đại Agent, khi mã nguồn không còn khan hiếm, sự khan hiếm đã chuyển đến đâu?

Thực tế, trong suốt vài thập kỷ phát triển của ngành phần mềm, mã nguồn chưa bao giờ thực sự trở thành hàng rào bảo vệ.

Mỗi dòng mã trên hệ thống Linux đều miễn phí, nhưng điều đó không ngăn cản Red Hat bị IBM mua lại với giá 34 tỷ USD; MySQL là miễn phí, nhưng sau khi Oracle mua lại, họ vẫn có thể bán các hợp đồng dịch vụ đắt đỏ dựa trên nó. Mã nguồn PostgreSQL có thể được bất kỳ ai tải về, nhưng dịch vụ cơ sở dữ liệu Aurora của AWS vẫn thu về hàng tỷ đô la mỗi năm từ các khách hàng doanh nghiệp.

Mã nguồn đã miễn phí, nhưng kinh doanh vẫn đang diễn ra và rất tốt.

Điều quan trọng nhất thực ra là ba yếu tố này: quy trình kinh doanh được cố định, dữ liệu khách hàng tích lũy qua nhiều năm, và chi phí chuyển đổi cực cao phát sinh từ đó.

Khi bạn mua Salesforce, bạn không mua mã nguồn của hệ thống CRM đó, mà là hơn 50 nghìn tỷ bản ghi khách hàng doanh nghiệp mà nó quản lý, cùng với kinh nghiệm quy trình giúp kết nối liền mạch các khâu bán hàng, dịch vụ khách hàng và tiếp thị. Những dữ liệu này không phải là những dòng mã lạnh lùng, mà là thời gian và lịch sử sống động của doanh nghiệp.

Một công ty đã sử dụng Salesforce trong mười năm, mọi ghi chép về tương tác với khách hàng, mọi lịch sử giao dịch và từng mốc theo dõi cơ hội bán hàng đều được lưu trữ trong đó. Việc bạn di chuyển sang nền tảng khác không chỉ đơn thuần là thay đổi phần mềm, mà giống như dọn cả ký ức của công ty sang nơi mới. Đó chính là lý do Salesforce vẫn có thể đạt doanh thu hàng năm 41 tỷ USD và đặt mục tiêu 63 tỷ USD vào năm 2030.

Trở lại với khung cảnh chuyển dịch của sự khan hiếm yếu tố. Khi Agent có thể tự tạo ra công cụ và chi phí viết mã đã giảm về không, thì trong bối cảnh dịch vụ doanh nghiệp, yếu tố khan hiếm nhất hiện nay là gì?

Điều thực sự kìm hãm Agent không phải là nó không có tay, mà là nó không có “bối cảnh” trong bộ não của mình.

Một siêu Agent sở hữu tất cả các công cụ, giống như một máy ép trái cây hiệu năng cao nhất. Nó quay cực nhanh, lưỡi dao sắc bén, nhưng nếu không ai bỏ trái cây vào, nó chắc chắn không thể tự biến ra một cốc nước ép.

McKinsey trong báo cáo thường niên chỉ ra rằng 88% các doanh nghiệp đang sử dụng AI, nhưng chỉ có 23% thực sự triển khai quy mô hệ thống Agent vào một khâu nào đó trong doanh nghiệp. Vấn đề cản trở họ không phải là mô hình lớn chưa đủ thông minh, mà là kiến trúc dữ liệu của doanh nghiệp chưa sẵn sàng.

Tổng giám đốc SAP về dữ liệu và phân tích, Irfan Khan, trong cuộc phỏng vấn với MIT Technology Review, cho biết: “Doanh nghiệp không thể vứt bỏ toàn bộ hệ thống sổ cái để thay thế bằng một Agent, vì Agent sẽ không làm được gì nếu không có bối cảnh kinh doanh.”

“Bối cảnh kinh doanh” ở đây đề cập đến: ranh giới tuân thủ tài chính của công ty này là gì, yêu cầu quản lý của ngành này là gì, sở thích và lịch sử của khách hàng này trong thập kỷ qua, điều khoản thanh toán và lịch sử vi phạm của nhà cung cấp này, lịch sử hiệu suất và lộ trình thăng tiến của nhân viên này… Những thứ này không được công khai trên internet, không thể thu thập bằng công cụ quét web, và cũng không thể được AI dự đoán hoặc tạo ra thông qua văn bản.

Đối tác của Foundation Capital, Ashu Garg, cũng có quan điểm tương tự. Ông cho rằng, các Agent không chỉ cần dữ liệu, mà còn cần một “đồ thị ngữ cảnh” – một lớp suy luận có thể ghi lại không chỉ những gì doanh nghiệp đã làm, mà còn cả cách doanh nghiệp suy nghĩ. Thứ này chỉ có thể tích lũy từ hoạt động kinh doanh thực tế, không thể tạo ra một cách bịa đặt.

Theo logic này, sự khan hiếm đã chuyển từ “khả năng tạo công cụ” sang “việc sở hữu dữ liệu bối cảnh kinh doanh không thể thay thế”.

Since the Agent can't produce a glass of juice on its own, then who is actually holding those fruits?

Câu trả lời hướng đến những người từng được cho là sẽ bị AI lật đổ.

Vào ngày 23 tháng 2 năm 2026, Bloomberg ra mắt giao diện Agentic AI mang tên «ASKB». Bloomberg Terminal là một trong những sản phẩm tiêu biểu nhất trong ngành phần mềm. Mặc dù chỉ có 325.000 người đăng ký trên toàn cầu, nhưng mỗi tài khoản có phí 32.000 USD mỗi năm, điều này có nghĩa là Bloomberg kiếm được hơn 10 tỷ USD mỗi năm từ 325.000 tài khoản này, chiếm hơn 85% tổng doanh thu của Bloomberg LP.

Đối với ngành công nghiệp internet vốn cho rằng “càng nhiều người dùng càng tốt”, điều này thực sự đi ngược lại logic; Bloomberg đã xây dựng một pháo đài kinh doanh vững chắc dựa trên một số rất ít người dùng trả phí.

Lý do duy nhất khiến nó có thể được thực hiện là Bloomberg sở hữu bộ dữ liệu tài chính đầy đủ, cập nhật thực tế và có cấu trúc sâu nhất thế giới. Những dữ liệu này là kết quả của sự đầu tư liên tục trong nhiều thập kỷ, bao gồm giá thị trường theo thời gian thực, hồ sơ lịch sử, kho ngữ liệu tin tức, báo cáo của các chuyên gia phân tích, dữ liệu tài chính doanh nghiệp... Bất kỳ tổ chức nào muốn đưa ra quyết định nghiêm túc trong lĩnh vực tài chính đều không thể không sử dụng nó.

Đối với ASKB vừa ra mắt, AI là động cơ, còn dữ liệu độc quyền của Bloomberg là nhiên liệu duy nhất. Bất kỳ Agent nào muốn đóng vai trò trong lĩnh vực tài chính đều không thể tự tạo ra những dữ liệu này; nó chỉ có thể kết nối với giao diện của Bloomberg.

WatersTechnology đã đưa ra một nhận xét rất tinh tế: Việc Bloomberg triển khai Agentic cho thấy “những người sở hữu dữ liệu đang biến AI thành máy rút tiền của riêng mình”.

Logic này cũng áp dụng tương tự trong mọi lĩnh vực chuyên sâu. Veeva nắm giữ dữ liệu tuân thủ và nghiên cứu phát triển toàn cầu trong ngành dược phẩm; bất kỳ đại lý nào của công ty dược phẩm muốn xử lý thử nghiệm lâm sàng hoặc hồ sơ đăng ký quản lý đều phải truy cập vào những dữ liệu này; Epic sở hữu hồ sơ y tế của hơn 250 triệu bệnh nhân tại Mỹ, và mọi đề xuất chẩn đoán của agent y tế đều cần những hồ sơ bệnh án thực tế làm nền tảng; LexisNexis độc quyền các hồ sơ văn bản pháp lý khổng lồ, và agent pháp lý không thể bỏ qua nó khi thực hiện tra cứu tiền lệ và phân tích tuân thủ.

Những dữ liệu này là kết tinh của hàng chục năm hoạt động kinh doanh trong thế giới thực, là sự lắng đọng theo thời gian, là lịch sử không thể sao chép. Đây cũng là biểu hiện tối thượng của “chuyển dịch tính khan hiếm của yếu tố”: khi tất cả đều sở hữu động cơ AI hàng đầu, điều quyết định thắng bại thực sự là bạn có thể tìm ra mỏ dầu độc quyền của riêng mình hay không.

Trước đây, các dịch vụ dữ liệu theo đăng ký này được bán cho các nhà phân tích con người. Một tổ chức lớn có thể cần mua 100 tài khoản Bloomberg Terminal. Nhưng trong tương lai, khi máy móc trở thành người tiêu dùng dữ liệu, một tổ chức có thể đang vận hành hàng chục nghìn Agent, chúng liên tục gọi các giao diện dữ liệu độc quyền trong khoảng thời gian miligiây.

Đây là một bước nhảy vọt về quy mô. Số lượng truy vấn mà nhà phân tích con người có thể xử lý trong một ngày là có hạn, nhưng tần suất gọi Agent có thể cao hơn nhiều so với con người. Nhu cầu đối với dữ liệu liên tục, thời gian thực và có giá trị cao sẽ bùng nổ theo cấp số nhân. Mô hình kinh doanh theo hình thức đăng ký không chỉ không bị đảo ngược, mà còn được khuếch đại vô hạn bởi sự tham lam của máy móc.

Mã bị về 0, dữ liệu bắt đầu thu tiền thuê.

Tuy nhiên, điều này có nghĩa là tất cả các công ty SaaS và dữ liệu đều có thể an tâm ngủ ngon?

Nếu hiểu bài viết này là sự cổ vũ vô điều kiện đối với ngành SaaS, thì đó là một sai lầm lớn. AI mang đến cho SaaS một cuộc phân hóa khốc liệt.

TechCrunch đã phỏng vấn một số nhà đầu tư mạo hiểm hàng đầu vào đầu tháng 3 năm 2026, hỏi họ hiện tại không muốn đầu tư vào gì nhất.

Các nhà đầu tư ở Thung lũng Silicon đã dùng chân bỏ phiếu rồi. Những quy trình làm việc đơn giản, công cụ ngang có thể áp dụng cho mọi ngành, quản lý dự án nhẹ nhàng — những câu chuyện từng đủ sức huy động vốn giờ đây đều bị bỏ qua trực tiếp. Lý do rất đơn giản: những Agent này có thể làm hết việc đó một cách dễ dàng. Các công ty phần mềm không có dữ liệu độc quyền đang nhanh chóng mất đi cơ hội lọt vào tầm nhìn của vốn đầu tư.

Phán đoán này đã chia thế giới SaaS thành hai nửa.

Một nửa là những sản phẩm công cụ chỉ cung cấp bao bọc mỏng, đặt dữ liệu công khai vào một giao diện đẹp mắt, hoặc chỉ tối ưu hóa một quy trình thao tác đơn lẻ dưới dạng SaaS. Lợi thế cạnh tranh của những sản phẩm này về bản chất là thói quen người dùng và độ bám dính của giao diện.

Nhưng như Jake Saper từ Emergence Capital đã nói: “Trước đây, việc khiến con người hình thành thói quen sử dụng phần mềm của bạn là một hàng rào bảo vệ mạnh mẽ. Nhưng nếu các Agent đang thực hiện những công việc đó, thì ai còn quan tâm đến quy trình làm việc của con người?”

Loại SaaS này đang thực sự đối mặt với mối đe dọa lớn. Bộ công cụ GTM là một ví dụ điển hình. Gainsight, Zendesk, Outreach, Clari, Gong — các công ty này lần lượt chiếm lĩnh các chức năng lân cận như thành công khách hàng, dịch vụ khách hàng, bán hàng ngoài, dự đoán doanh thu và phân tích cuộc gọi, mỗi công cụ đều cần ngân sách riêng, vận hành riêng và tích hợp riêng. Các công ty gốc AI hiện nay có thể sử dụng một Agent để kết nối tất cả các khâu này, làm giảm đáng kể giá trị tồn tại của các công cụ điểm này.

Nửa còn lại của các công ty SaaS được tích hợp sâu vào các quy trình kinh doanh cốt lõi của doanh nghiệp, nắm giữ dữ liệu độc quyền không thể thay thế. Những công ty này không chỉ không bị Agent thay thế, mà còn trở nên có giá trị hơn nhờ sự hiện diện của Agent.

Lấy Salesforce làm ví dụ, vào tháng 2 năm 2026, báo cáo tài chính của Salesforce cho thấy doanh thu định kỳ hàng năm của Agentforce đạt 800 triệu USD, tăng 169% so với cùng kỳ năm trước; đã giao hơn 24 tỷ "đơn vị công việc Agentic" và xử lý gần 20 nghìn tỷ token; đã ký hợp đồng với hơn 29.000 khách hàng Agentforce, tăng 50% so với quý trước. Quan trọng hơn, tổng doanh thu định kỳ hàng năm (ARR) kết hợp giữa Agentforce và Data 360 vượt quá 2,9 tỷ USD, tăng hơn 200% so với cùng kỳ năm trước.

Marc Benioff nói trong cuộc gọi báo cáo tài chính: “Chúng tôi đã tái xây dựng Salesforce thành hệ điều hành của Doanh nghiệp Agentic. AI càng thay thế nhiều công việc, Salesforce càng trở nên có giá trị.”

Salesforce không chỉ không bị thay thế bởi Agent, mà còn trở thành môi trường để Agent vận hành. Giá trị của nó chính đến từ những dữ liệu và bối cảnh quy trình kinh doanh mà Agent không thể bỏ qua.

CEO của ServiceNow, Bill McDermott, đã công khai tuyên bố vào tháng 2 năm 2026: “Chúng tôi không phải là một công ty SaaS.”

Anh ấy không phủ nhận bản thân, mà đang chủ động tách rời. Logic của anh ấy là SaaS là một khái niệm về “cách thức giao phần mềm”, trong khi ServiceNow muốn trở thành lớp điều phối và thực thi cho các AI Agent doanh nghiệp — AI có thể phát hiện vấn đề và đưa ra đề xuất, nhưng những hành động thực sự được thực thi trong hệ thống doanh nghiệp vẫn phải là các nền tảng như ServiceNow, được tích hợp sâu vào quy trình làm việc.

Workday đã ra mắt "Sana" vào ngày 17 tháng 3 năm 2026, một bộ công cụ AI hội thoại tích hợp sâu dữ liệu nhân sự và tài chính. Logic cốt lõi của sản phẩm này không phải là thay thế Workday bằng AI, mà là dùng dữ liệu của Workday để huấn luyện AI.

Workday nắm giữ dữ liệu lương, hiệu suất, cấu trúc tổ chức và ngân sách tài chính của hàng ngàn doanh nghiệp, và độ sâu cũng như tính độc đáo của những dữ liệu này là điều mà bất kỳ công ty khởi nghiệp nào gốc AI cũng không thể sao chép trong ngắn hạn.

Vì vậy, lợi thế cạnh tranh thực sự không phải là bạn có dữ liệu hay không, mà là dữ liệu bạn sở hữu có phải là thứ người khác không thể tiếp cận, không thể mua được và cũng không thể tạo ra hay không.

Mỗi cuộc cách mạng công nghệ, cuối cùng người thu về lợi nhuận lớn nhất thường không phải là người phát minh ra công nghệ đột phá, mà là những người lặng lẽ nắm giữ các yếu tố khan hiếm mà công nghệ mới đó dựa vào. Trong thời đại AI phát triển nhanh chóng này, khả năng của các mô hình lớn sẽ ngày càng mạnh mẽ, và khả năng Agent tự viết mã, tạo công cụ sẽ ngày càng trở nên phổ biến.

Khi những khả năng từng được coi là công nghệ đen trở thành hạ tầng, logic của “chuyển dịch tính khan hiếm của các yếu tố” chỉ còn một kết luận: Những người đang nỗ lực tạo công cụ cho Agent rất có thể không phải là người chiến thắng cuối cùng của thời đại này.

Trong phân tích tháng 2 năm 2026, Foundation Capital cho biết tổng giá trị thị trường của ngành phần mềm sẽ tăng lên 10 lần trong thập kỷ tới. Tuy nhiên, mức tăng 10 lần này sẽ không được phân bổ đều cho tất cả các công ty phần mềm, mà sẽ tập trung cao độ vào những người chơi thực sự nắm bắt được thời đại Agent.

Người chiến thắng thực sự là những người sở hữu tài sản dữ liệu mà Agent không thể bỏ qua.

Đối với các doanh nhân và nhà đầu tư ngày nay, các doanh nhân trong thời đại này chỉ có hai số phận: một là cố gắng chế tạo cuốc cho các Agent, hai là chiếm lấy mảnh đất đó trước. Bạn đang làm việc gì hiện tại, trong lòng nên rõ ràng.

Đừng nhìn vào tay của Agent, hãy kẹp cổ Agent.