Yazan: Vaidik Mandloi
Çeviri: Chopper, Foresight News
Geçen hafta, Aave, altı blockchain üzerindeki kredi pazarlarını kapatmayı duyurdu. Bu altı zincirin her biri, kuartalık bazda 5.000 doların altında gelir üretiyor. Aave’in normalde 1 dolar faizden 13 sent oranında pay alması durumunda, Mentis ve Aptos’ta elde ettiği gelir, yaklaşık bir akşam yemeğine yetiyordu. Buna karşılık, Aave’in Ethereum’daki dağıtımının geçen yıl 142 milyon dolar gelir yarattığı; aynı zamanda Linea gibi yeni zincirlere genişlediği ve V4 sürümüne ait mevduatın 300 milyon doları aştığı gözlemleniyor.
Bu makale, Aave'in ayrılması sonrası bu blockchain'lerin neye uğrayacağını, Aave'in yerini alacak bir proje olup olmayacağını derinlemesine analiz edecektir. Kimse devralmazsa, bu blockchain'ler kredi fonksiyonlarını kalıcı olarak kaybedebilir.
Çöküşün zincirleme tepkisi
Bir blockchain üzerindeki önde gelen kira protokolü çekildiğinde ne olur? Önceki senaryolara bir göz atalım.
İlk vaka Harmony Protocol'dir. 2022 yılının Haziran ayında, temel çapraz zincir köprüsü Horizon saldırıya uğradı ve yaklaşık 100 milyon dolar kayıp yaşandı. Bu zincirin en büyük kira protokolü olan Aave, zincir üzerindeki tüm rezerv varlıklarını dondurdu. Aynı yılın sonlarında topluluk bir kurtarma teklifi sundu, ancak %99 Aave token sahibi tarafından reddedildi. Bugün bu halka zinciri tamamen kira likiditesini kaybetmesi nedeniyle yok olmuştur.
Belki şunu soruyorsunuz: Neden Aave’i doğrudan dallandırıp Harmony üzerinde yeniden dağıtmıyoruz? Kod açık kaynaklı ve bir kredi protokolü dağıtmak bir günden az zaman alır. Bu doğru, ancak unutulan nokta şudur: Kredi pazarı, teminat varlıklarına fiyat vermek için sürekli bakım ve finansal destekli bir oracle’a ihtiyaç duyar; aynı zamanda, borçluların teminatlarının tahliye edilmesi durumunda, fiyat kaybının %40’ın üzerinde olmaması için yeterli DEX likiditesine de ihtiyaç duyar.
Ayrıca, stablecoin emittenin bu zinciri de onaylaması ve zincir üzerinde yerel iade desteği sağlaması gerekir. Yani Circle, Tether gibi emittenler, bu zincirde yerel olarak token çıkarabilmeli ve kullanıcılar, USDC’yi doğrudan fiat para birimine çevirebilmelidir. Harmony’nin çapraz zincir köprüsü çöktükten sonra, zincir üzerindeki tüm stablecoin’ler kilitlendi, orak veri sağlayıcıları çalışmaz hale geldi ve teminat tahliye mekanizması tamamen devre dışı kaldı. Kredi verme pazarını destekleyen tüm bileşenler birlikte başarısız oldu. Bundan sonra, bu sistemi yeniden inşa etmek için hiçbir tarafta ticari motive kalmadı. Kredi talebinin artık olmadığı bir zincirde, kim orak veri sağlayıcılarını korumak için para harcamak ister?
Diğer bir tipik örnek Fantom'dur; 2023 yılında aynı şekilde bir çapraz zincir köprüsüne yönelik bir haker saldırısı yaşadı. Saldırıdan önce, bu zincirin piyasa değeri %78'i bu çapraz zincir köprüsüne bağlıydı. Saldırıdan sonra, Fantom üzerindeki köprülenmiş USDC fiyatı yaklaşık 0,22 dolar seviyesine düşerek büyük miktarda teminatın değeri kaybetti ve iflas durumuna girdi.
Düşünülmesi gereken en önemli nokta: Fantom, gerçek kullanıcılar ve kredi talepleriyle birlikte kripto endüstrisinin üçüncü büyük DeFi zincisiydi. Bu temel yapıya rağmen, kredi pazarını yeniden kuramadı. Kullanıcı kaybeden bir zinci için, orak sistemi ve stabil coin gibi temel altyapıyı yeniden kurma maliyeti, elde edilebilecek getiriden her zaman daha yüksektir; temel kullanıcı grubu zaten ayrılmıştır.
Daha sonra Fantom, durumu sadece sermayeyle tersine çevirmeyi amaçlayarak Sonic adını almak için yeniden başlatma girişiminde bulundu. Proje, 190 milyon dolarlık token dağıtımını başlattı ve ilk gün Aave, Silo ve Euler tümüyle entegre edildi; Wintermute, piyasa yapıcılık desteği sağladı. Ancak sonuç beklentilerin aksine oldu ve proje, witch attack'a uğradı. Para yatıranlar ve borç alanlar çoğunlukla aynı kullanıcılar idi: varlıkları boşaltma puanları kazanmak için yatırıyor, ardından aynı varlıkları teminat göstererek kredi alıyor ve puan kazancını maksimize ediyorlardı. TVL, sahte verilerden oluşuyordu; aynı para, kaldıraçla döngüsel olarak birden fazla kez sayıldı.
Kredi talepleri tamamen airdrop teşviklerinden kaynaklanıyor, zincir üzerindeki gerçek ekonomik aktivitelerden gelen işletme sermayesi veya kaldıraç için objektif ihtiyaçlardan değil. Örneğin, Ethereum kullanıcıları kredi alabilir, stETH'yi döngüsel olarak çifte质押 yapmak için ya da ticaret stratejileri için fon sağlamak amacıyla; protokol ödül verip vermemesine bakılmaksızın bu talepler gerçek. Ancak Sonic'te, teşvikler kaldırıldığında gerçek bir kredi talebi kalmıyor. Bu da doğrudan Wintermute ile olan işbirliğinin sona ermesinden sonra zincir üzerindeki TVL'nin %98 oranında düşmesine ve token fiyatının 1 sentin altına inmesine neden oldu; kurucuların ikisi de yönetim kurulundan istifa etti. Sübvansiyonlar ve yapay piyasa işbirlikleri, kredi piyasasının sahte bir görünümünü yaratabilir ama uzun vadeli sürdürülebilirliğini sağlayamaz.
Veri kaynağı: DeFiLlama
Bu Aave'in çekilmek üzere olan Soneium, Aptos, Zksync, Scroll gibi zincirlerin durumu, Harmony ve Fantom'dan daha kötü. Zincir üzerindeki mevduat %95 düştü ve kredi faaliyetlerinin çeyreklik geliri 5.000 doların altındadır.
Harmony ve Fantom, en azından hack olayından önce gerçek kullanıcılar tarafından oluşturulan yerel kredi taleplerine sahipti. Ancak bu altı blockchain, başından beri yerel iş talebi oluşturamadı. Bu blockchain'lerin ortalaması 250 milyon dolar finanse edildi ve DeFi içinde en maliyet verimli kredi protokollerini uyguladı, ancak yine de gerçek talep yaratamadı.
Veri kaynağı: Aave yönetim sayfası
Aave'in çıkışı zincirleme tepkilere neden olacak. Birçok kişi, Aave'in bu zincirlerin finansal altyapısının temel taşlarından biri olduğunu fark etmiyor. Bu zincirlerdeki neredeyse tüm Chainlink oracle fiyat verilerinin bakım maliyetleri, Aave'in en büyük kullanıcısı olması nedeniyle Aave tarafından karşılanıyor. Aave ayrıldıktan sonra, tüm oracle sağlayıcıları, aktif kira pazarı olmayan bir zincir için fiyat verisi sağlamaya devam edip etmeyeceklerini yeniden değerlendirecek. Market yapıcılar da aynı nedenle, bu zincirlerdeki DEX'lere yatırım yapmayı durduracak. Hatta stabil coin üreticileri bile, aylık geliri bin doların altında olan bir zincir için yerel发行 desteği sağlamayacak. Bir sağlayıcının çıkışı, bir sonraki sağlayıcının ayrılmasını hızlandıracaktır. Tüm sağlayıcıların ticari sürdürülebilirliği, diğer destekleyici hizmetlerin normal şekilde çalışmasına dayanmaktadır.
Kaynaklar, iyi çalışan, likiditesi yeterli ve kira piyasaları normal şekilde işleyen blok zincirlerine doğru hızlanarak akacak. Her bir küçük blok zincirinin altyapısının geri çekilmesi, öncü blok zincirlerindeki birikim etkisini daha da güçlendirecek ve kalan küçük blok zincirlerinin kendi kira altyapılarını sürdürebilme ticari mantığını daha da zayıflatacaktır.
Bu merkeziyet, kendi kendini güçlendirir; kredi verme, bir halka zincirinin tüm finansal sisteminin temelidir. Kredi verme olmadan, çoğu getiri stratejisi çalışamaz; çoğu strateji, bir varlığı teminat göstererek başka bir varlığı kredi almayı gerektirir; verimli likidite market yapıcılığı da söz konusu olamaz; merkezi likidite pozisyonları genellikle krediyle finanse edilir. Kredi verme kaybolursa, üzerine inşa edilen tüm finansal uygulamalar temelini kaybeder. Ardından geliştiriciler sırayla ayrılır, zincir üzerindeki etkinlik daha da düşer ve daha fazla altyapı hizmet sağlayıcı kalmak istemez.
Bu nedenle, Aave gelecekteki yeni zincir dağıtımları için bir eşik belirliyor: yıllık gelir en az 2 milyon ABD doları olmalı. Bu miktar, tek bir blockchain'in oracle fiyat verileri, risk izleme ve tahliye gibi kredi altyapısının tamamını sürdürmek için gerekli olan maliyetlerine karşılık geliyor. Bu durum, geçmişte milyonlarca dolarlık blockchain finansmanlarının ve likiditeyi teşvik ederek hızlı bir şekilde piyasaya sürülmesi modelinin artık sürdürülebilir olmadığını açıkça gösteriyor.
Bu sorun, kripto endüstrisine özgü değildir
Kredi altyapısını kaybetmek, kripto alanına özgü bir fenomen değildir. Yüksek sabit maliyetlere ve küçük pazar boyutlarına sahip tüm sektörlerde benzer sorunlar ortaya çıkar.
2008 yılından sonra, küresel büyük bankalar bazı küçük ülkelerle olan temsilci bankacılık ilişkilerini kesmeye başladı. Mantık, Aave ile çok benzer: para aklama önleme izleme, düzenleyici raporlama; her iş birliği kurmak sabit bir maliyet gerektiriyor ve bazı küçük çaplı sınır ötesi işlemlerden elde edilen gelir, bu maliyeti karşılayamıyor. 2011-2022 yılları arasında küresel olarak etkin temsilci bankacılık iş birlikleri %30 azaldı. Pasifik adalarındaki dolar temizleme kanalları %60’tan fazla daraldı ve bazı ülkelerde yalnızca bir temsilci banka kaldı. Durum o kadar ciddi hale geldi ki Dünya Bankası, 8 Pasifik ülkesinin kalan tek temizleme hizmet sağlayıcısının faaliyetlerini sürdürmesi için 69 milyon dolarlık bir sübvansiyon sağladı.
Kripto endüstrisi ile geleneksel senaryolar arasında temel farklar vardır. Geleneksel temsilci bankacılık sisteminde, dünya bankası tarafından destek sağlanır ve merkez bankaları ile kalkınma kurumları tarafından sübvansiyonlarla işler sürdürülmektedir. Ancak kripto endüstrisinde bu tür bir destek mekanizması neredeyse yoktur ve bu, bu zincirlerin şu anda yaşadığı gerçekliktir. Orta boyutlu bir bankanın yalnızca uyumluluk maliyetleri yılda 15 milyon ile 40 milyon ABD doları arasında olmaktadır; dünya bankasının 68 milyon ABD doları yatırım yapması, sadece 8 ülkenin son dolar temizleme kanalını korumayı başarmıştır. Aave'in tüm zincirlerindeki risk izleme sözleşmelerinin toplam maliyeti ise sadece 5 ile 8 milyon ABD doları arasındadır ve bu altı zincir, kendi paylarına düşen bu maliyeti dahi karşılayamamaktadır.
Elbette, bu DeFi kredi verme sektörünün genel olarak küçüldüğünü göstermez; tam tersine, sektör hızla büyüyor ve yoğunlaşmış durumda. Morpho'nun TVL'si bir yıl içinde 105 milyon dolarlık seviyeden 8 milyar doların üzerine çıktı; Euler ise birkaç ay içinde 6 milyon dolarlık seviyeden 300 milyon dolara ulaştı. Aave'in V4 sürümü birkaç ay içinde 300 milyon doların üzerinde mevduat topladı ve Société Générale, DeFi kredi verme protokollerine bağlayan ilk geleneksel banka oldu. Kredi pazarı canlı durumda, ancak kaynaklar onlarca halka açık blok zincirine dağılmak yerine Ethereum ve Base, Arbitrum gibi iki veya üç ikinci katman ağına yoğunlaştı.
Geçmişte birçok genel zincir doğdu; arka planda, altyapı maliyetinin çok düşük olacağını ve her genel zincirin kendi finansal sistemini kurabileceğini varsaymak vardı. Bu fikir sadece yarım doğruydu: bir genel zincir başlatmak gerçekten düşük maliyetliydi, ancak üzerinde bir kredi altyapısı çalıştırmak çok yüksek maliyetliydi. Şu anda ikinci katman ağlarına bakıldığında, Ethereum ve ilk üç genel zincir, TVL'nin %90'ını kaplıyor. Kalan genel zincirler yalnızca ince bir pay için rekabet edebiliyor; bu gelir, Chainlink'in bir fiyat veri kaynağı maliyetini dahi karşılayamıyor. Bu genel zincirlerin gelecekte, bir tahminci sistemi kusurlu olan Aave'in bir çoğaltması ortaya çıkabilir ya da hiçbir şey bırakmayabilir.