ETHEREUM GİZLİLİK TEKNOLOJİLERİ Ethereum üzerinde ZK (Zero-Knowledge) ve FHE (Fully Homomorphic Encryption) genelde aynı sepete atılıyor: “İkisi de gizlilik sağlıyor.” Ama gerçek şu: 👉 Aynı problemi çözmüyorlar. 👉 Aynı çağın teknolojileri değiller. 🔐 ZK nedir? ZK, bir işlemi doğru yaptığını kanıtlamanı sağlar. Ama bunu yaparken nasıl yaptığını söylemezsin. Yani çoğu zaman: • İşlemin girdileri açıktır • Gizli kısım (witness) kanıtın içindedir • Doğrulayan, sonucu görür ama yöntemi görmez Bu yüzden ZK’nin özü şudur: 🧠 Kanıt gizliliği 🔒 FHE nedir? FHE’de ise olay tamamen başka bir seviyededir. • Girdi şifreli • State şifreli • Akıllı kontrat veriyi hiç açmadan hesap yapar Yani sistem: “Ne yaptığını bile bilmeden işlem yapar.” Bu yüzden FHE’nin özü şudur: 🧠 Veri gizliliği 🏗️ Olgunluk farkı çok kritik ZK: ✅ Production-grade ✅ ZK-Rollup’lar çalışıyor ✅ Ethereum ekosisteminin bel kemiği hâline geldi FHE: 🧪 Testnet 📚 Akademik ve deneysel ⏳ Geniş ölçekli üretime hazır değil Bugün kullanılan teknoloji net: ZK ⚡ Performans gerçeği (kimse bunu romantize etmesin) ZK: • Kanıt üretimi zor olabilir • Ama doğrulama çok hızlıdır FHE: • En büyük sorun: bootstrapping • Hesaplama aşırı ağır • Maliyet yüksek • UX neredeyse kabus Bugün için FHE = pahalı + yavaş 🧩 Kullanım alanları neden farklı? ZK: • Ölçeklenme • Rollup’lar • Doğrulanabilirlik • zk-login, zk-identity ZK bir altyapı teknolojisidir. FHE: • Gizli akıllı kontratlar • Private DeFi • Şifreli oylama • Gizli hesaplama FHE ise bir mahremiyet ütopyasıdır. 🧱 Ana problemler ZK’nin derdi: • Prover/verifier verimliliği • Donanım • Maliyet • Latency FHE’nin derdi: • Şifreli hesaplama maliyeti • Anahtar yönetimi • Kullanıcı deneyimi 🎯 Büyük resmi kaçırmamak lazım 🟦 ZK = Bugünün Ethereum’u 🟥 FHE = Geleceğin Ethereum’u (ama henüz değil) Ve farkı tek cümlede özetlersek: 👉 ZK: “Doğru yaptığımı kanıtlıyorum” 👉 FHE: “Ne yaptığımı kimse görmeden yapıyorum” Bu yüzden ZK ve FHE rakip değil. ⛓️ Aynı zincirin farklı zaman dilimlerindeki teknolojileri. Bugün Ethereum’u ZK ayakta tutuyor. Gelecekte ise FHE sahneye çıkabilir. Ama bugün değil.