Web3 çalışanları, yasadışı faaliyetleri teşvik etmek için yasal risklerle karşı karşıya kalabilir

Yazan: Gao Mengyang

Web3 projelerine ilişkin cezai davalarda, soruşturma yapan kurumlar genellikle "Pozisyonunuz nedir?" yerine "Kullanıcıları nereye getirdiniz?" diye sorar.

Bir operasyon görevlisi, şirket cüzdanına erişimde bulunmayabilir veya token fiyatını belirleme yetkisine sahip olmayabilir, ancak proje tanıtım içeriklerini yayınlamak, topluluğu yönetmek ve ilgi gösteren kullanıcıları müşteri hizmetlerine yönlendirmekten sorumludur; bir BD görevlisi, işlem arka planını yönetme yetkisine sahip olmayabilir, ancak yeni kayıt sayısı, yatırılan tutar veya işlem hacmine göre komisyon alır; bir topluluk yöneticisi sadece grupta sorulara cevap veriyor gibi görünür, ancak gerçek görevleri, kazanç modelini açıklamak, hesap açma bağlantısı göndermek ve kullanıcıların USDT satın almasını ve yatırmasını yönlendirmek içerir.

Proje daha sonra yasadışı faaliyetler gibi sorunlar nedeniyle soruşturma konusu olduğunda, bu çalışanların en sık sorduğu soru şuydu: “İş modeli patronun belirlediği, ben sadece tanıtımı yapıyordum ve şirketin parasına dokunmadım, neden polis bana başvurdu?”

Cevap, "sadece operasyon yapmışsa sorumlu olunur" ya da "sadece para ile temas olmazsa kesinlikle güvenlidir" değildir. Çalışanların cezai sorumluluğu, projenin yasadışı faaliyetlerde bulunduğunu fark edip etmediğine, kendi işlerinin temel işlevi destekleyip desteklemediğine ve kullanıcıların projeye girmesi, işlem tamamlaması ve fon ödemeleri sürecinde ne tür bir rol oynadığına bağlıdır.

Şubat 2026'da Çin Halk Bankası ve diğer sekiz kurum, "Sanal Para ve İlgili Risklerin Daha Fazla Önlenmesi ve Ele Alınması Hakkında Bildiri"yi yayınladı ve ülkede sanal para takası, token çıkarma finansmanı ile sanal para ticareti için bilgi aracılığı, fiyat belirleme gibi faaliyetlerin sanal para ile ilgili yasal olmayan finansal faaliyetler olarak sınıflandırıldığını açıkça belirtti; internet şirketleri bu faaliyetler için ticari gösterim, pazarlama tanıtımı ve ücretli yönlendirme hizmetleri sunamaz.

23 Temmuz 2026 tarihinde Shenzhen İnternet Bilgi Ofisi, «USDT Ticaret Topluluğu» ve «WeiZhi Kuai Huan» gibi sanal para ile ilgili yasal dışı自媒体 hesapları listelemiştir. Açıklamaya göre, ilgili hesaplar, iç pazara sanal para işlemleriyle ilgili pazarlama ve tanıtım bilgileri sunarak ve halkı sanal para yasa dışı finansal faaliyetlerine teşvik ederek platform tarafından kalıcı olarak kapatılmıştır.

Ancak dikkat edilmesi gereken, düzenleyici kuralların belirli bir faaliyeti yasadışı finansal faaliyet olarak sınıflandırması veya bir hesabın ihlal nedeniyle platform tarafından kapatılması, bu faaliyette yer alan her bir çalışanın otomatik olarak yasadışı işletme suçu işlediği anlamına gelmez.

İllegal işletme suçu, eylemin ulusal düzenlemeleri ihlal etmesini gerektirmekle kalmaz, aynı zamanda bireyin belirli yasal dışı işletme faaliyetlerini veya piyasa düzenini ciddi şekilde bozan diğer işletme faaliyetlerini gerçekleştirmesini ve «ciddi durum» düzeyine ulaşmasını gerektirir. Bir çalışanın ortak suç olarak değerlendirilmesi için, diğerleriyle ortak suç niyeti bulunduğu ve suçun gerçekleştirilmesine katkılarda bulunmak veya yardımcı olmak amacıyla somut eylemlerde bulunduğunun kanıtlanması gerekir.

Yüksek Halk Mahkemesi'nin 97 numaralı rehber davasında ortaya konan karar ilkeleri, idari ihlalin doğrudan yasadışı işletmecilik suçu olarak kabul edilemeyeceğini göstermektedir. Yasadışı işletmecilik suçu uygulanırken, ilgili eylemin ilgili toplumsal zararlılığı, cezai ihlalliği ve cezai cezalandırma gerekliliği değerlendirilmelidir.

Bu nedenle, bir Web3 çalışanının cezai sorumluluk taşıyıp taşımadığını belirlemek, projenin sonunda soruşturma konusu olup olmamasına veya çalışanın şirketten maaş alıp almamasına bakarak değil, bireysel olarak gerçekleştirdiği iş zincirine dönülerek yapılmalıdır.

Genel marka operasyonları, içerik yazımı, etkinlik yürütümü, medya yayını ve topluluk bakımıyla sorumlu olup, işleri doğrudan kullanıcıların işlem yapmasını eşit değildir. Ancak bazı Web3 projelerinde, marka tanıtımı, kullanıcı kazanımı, hesap açma bağlantıları, varlık yatırımı ve işlem dönüşümü arasında gerçek bir ayrım bulunmamaktadır.

Örneğin, operasyon ekipleri sürekli olarak "ana para korunur", "sabit getiri", "düşük fiyatla satın alın" veya "büyük tutarlı ödeme" gibi tanıtım içerikleri yayınlar; kullanıcılar bu içeriği gördükten sonra özel topluluk gruplarına yönlendirilir, ardından topluluk görevlileri işlem bağlantıları, cüzdan adresleri veya yüklemeye dair eğitimler gönderir; BD ekibi ise KOL'ları, ajans takımlarını ve topluluk kanallarıyla bağlantı kurar ve kullanıcı kayıt sayısı, yatırılan tutar veya işlem hacmine göre komisyon alır.

Bu modelde, ön yüz tanıtımı artık bağımsız bir marka çalışması değil, projenin faaliyetlerini tamamlamanın gerekli bir parçası haline gelebilir. Soruşturma kurumları genellikle kullanıcı dönüşüm yolunu adım adım inceleyecektir: Kullanıcı projeyi nereden öğrendi, kim güven kurmaktan sorumlu, kim ürün ve getirileri açıkladı, kim hesap açma bağlantısını gönderdi, kim USDT satın almayı, KYC tamamlamayı ve yatırımı yönlendirdi, kim kullanıcı tereddüt ettiği zaman teşvik etti ve kim nihai işlem tutarına göre komisyon aldı.

Bu nedenle, çalışanların şirket cebini kullanıp kullanmadığı, risk değerlendirmesinin tek ölçütü değildir. Topluluk üzerinden müşteri kazanma ve özel alanlarda dönüşümüne dayalı bir proje için, iç piyasa kullanıcılarını sürekli ve hassas bir şekilde işlem süreçlerine yönlendirmek, projenin işletimine doğrudan katkı sağlayabilir.

Operasyon, BD ve topluluk personelinin genel destek rollerinden projenin çekirdek işletim süreçlerine geçip geçmediği, içerik zinciri, müşteri kazanma zinciri, işlem zinciri ve fon zinciri olmak üzere dört boyutta değerlendirilebilir.

Bu tablo, suçun kurulup kurulmadığını belirlemenin mekanik bir standart değildir. Bir çalışanın bu işlerden birini gerçekleştirmiş olması, çalışma süresini, yetki alanını, subjetif algısını ve projenin gerçek desenini göz önünde bulundurmadan doğrudan suçlu olduğu sonucuna varılmasını sağlayamaz.

Ancak, dört bağlantıdaki yüksek riskli davranışlar sürekli birikecek ve çalışanlar, kullanıcının tanıtım içeriğinden topluluğa girip, hesap açma, para yatırma ve nihayetinde işlem yapma sürecini gözlemlediğinde ve kendi kazancı işlem miktarıyla doğrudan bağlantılı olduğunda, tüm bu davranışları “Sadece içerik paylaşıyorum” diyerek açıklamak açıkça zorlaşacaktır.

Çalışan davalarında, en temel tartışmanın genellikle çalışmanın gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği değil, çalışanın projenin faaliyetlerinin yasal dışı risklerden haberdar olup olmadığıdır.

Subjektif bilinç açısından, soruşturma kurumu çalışanın yalnızca “Bilmiyorum” veya “Patron bana söylemedi” demesiyle karar vermez; bunun yerine çalışma yetkilerini, iç iletişimini, kullanıcı şikayetlerini, maaş modelini, denetim uyarılarını ve sonraki davranışlarını birlikte değerlendirir.

Örneğin, şirket içi olarak yerel kullanıcılara hizmet verilmemesi gerektiği açıkça tartışıldı mı, ancak çalışanlara Çince topluluklar aracılığıyla yeni kullanıcı kazandırma emri verildi mi; “Yatırım”, “İşlem yapmak”, “Kazanç” gibi terimlerin şifreli ifadelerle değiştirilmesi istendi mi; proje sıklıkla alan adını, topluluklarını ve ödeme hesaplarını değiştirdi mi; çalışanlara platformun engellenmesi, banka hesaplarının dondurulması, kullanıcıların çekim yapamaması veya uygunluk personelinin verdiği risk uyarıları bildirildi mi; anormal durumlar yoğun bir şekilde ortaya çıktıktan sonra çalışanlar hala yeni kullanıcı kazandırmaya ve kullanıcıları para ödemeye zorlamaya devam etti mi.

Yalnızca bir durumun varlığı, çalışanın suç işlemiş olduğunu doğrudan kanıtlamaz. Ancak çok sayıda anormal gerçek uzun süreli ve tekrarlı şekilde ortaya çıkarsa ve çalışan hala kullanıcıların işlem yapmasını teşvik etmeye devam ederse, bu gerçekler birlikte çalışanın subjektif algısını değerlendirme üzerinde etki edebilir.

Tersine, çalışanın işe başlama süresi kısaysa, yalnızca normal sabit maaşı alıyorsa, getiri vaadi, işlem rehberliği ve fon yönetimi gibi faaliyetlere katılmamışsa ve projenin genel iş modeli hakkında tam bir bilgiye sahip değilse, ayrıca anormallikleri fark ettikten sonra ilgili işleri hemen durdurmuş, itirazda bulunmuş ya da istifa etmişse, bu tüm gerçekler sorumluluk belirlemede yeterince incelenmelidir. Daha önce ele aldığımız bir davada, tarafın işe başlama tarihi, maaş yapısı, pozisyon yetkileri, gerçek katılım alanı ve anormallikleri fark ettikten sonraki tepkileri etrafında kanıtları derledik ve bu temelde tam bir savunma görüşü sunduk; sonuç olarak iade kararı elde ettik.

Ceza hukukunda ortak suç, her bireyin tüm aşamalara katılmamasını gerektirmez. Bir projede, sorumlu kişi iş modelini tasarlayabilir, teknik personel sistemi kurabilir, operasyon ve BD ekibi kullanıcıları kazanabilir, müşteri hizmetleri ekibi işlem yapmayı yönlendirebilir, maliye ekibi ise finansal ödemeleri gerçekleştirebilir. Farklı pozisyonlarda yer alan kişilerin gerçekleştirdiği eylemler farklı olsa da, aynı faaliyeti ortak şekilde destekleyebilir.

İşletme, BD veya topluluk personeli, projenin temel faaliyetlerinin yasadışı olduğunu bilerek uzun süreli ve kararlı bir şekilde kullanıcı kazanımı, işlem dönüşümü veya fon desteği görevlerini üstlenirse, ortak suç değerlendirmesine dahil edilebilir. Çalışanların iş modelini belirleme hakkı olmaması, sadece bazı görevleri yerine getirmesi veya projenin sorumlularından daha az kazanç elde etmesi, suçun oluşumunu otomatik olarak dışlamaz, ancak ortak suçtaki konumunu ve sorumluluk düzeyini etkiler.

Ceza hukukuna göre, ortak suçta ikincil veya yardımcı rol oynayan kişiler ortak suçlu olarak kabul edilir ve bu tür ortak suçlulara yasal olarak hafifletici, hafifletici veya cezadan muaf tutucu cezalar verilmelidir. Bu nedenle, çalışanların ortak suçta yer aldığının kanıtlanmasından dolayı, sıradan uygulayıcılar, proje başlatıcılar, gerçek kontrolcüler ve temel yönetim personeliyle aynı şekilde değerlendirilemez.

Yüksek Halk Savcılığı ve Ulusal Döviz İdaresi'nin ortak olarak yayımladığı dövizle ilgili suçlara dair tipik örnekler, aynı iş sistemi içindeki platform sorumlularının, sıradan çalışanların, sanal para işlemcilerinin ve hesap sağlayıcıların, görev dağılımlarına, subjetif anlayışlarına ve katıldıkları eylemlere göre farklı sorumluluklar taşıyabileceğini göstermektedir. İlgili davaların incelenmesindeki ana odak noktaları, sohbet kayıtları, banka hareketleri, işlem kayıtları, cüzdan adresleri ve kişiler arasındaki gerçek görev dağılımıdır.

Bu tür davalarda avukatın önemli görevi, şirketin genel faaliyetlerini çalışanların bireysel eylemlerinden ayırmak, çalışanın ne zaman işe başladığını, hangi yetkilere sahip olduğunu, hangi kullanıcılarla ve işlemlerle gerçek anlamda ilgilendiğini, hangi kazançları elde ettiğini, projenin gerçek modelini bilip bilmediğini ve davranışlarının projenin işletme sonucuna ne kadar katkıda bulunduğunu netleştirmektir.

Proje sorumlusu ile iletişim kesildiğinde, şirket grubu aniden kapatıldığında veya çalışanlara güvenlik görevlilerinden bildirim geldiğinde, en az önerilen eylem, sohbet kayıtlarını hemen silmek, tüm gruplardan çıkmak veya meslektaşlarla birlikte bir hikâye uydurmaktır. Bu işlemler çalışanlar için faydalı kanıtların yok olmasına neden olabilir veya soruşturmaya karşı kaçış çabası olarak yorumlanabilir.

Çalışanlar, iş sözleşmelerini, pozisyon tanımlarını, maaş kayıtlarını, performans kurallarını, çalışma emirlerini ve gerçekleştirilen sonuçları öncelikli olarak saklamalıdır. Aynı zamanda üst düzey yöneticilerle, müşterilerle ve diğer departmanlarla olan tüm iletişim kayıtlarını tam olarak korumalıdır. Erişim yetkisi bulunmayan cüzdanlara, arka uç sistemlere ve finansal hesaplara ilişkin olarak da, çalışma yetki kayıtları, onay süreçleri veya dahili iletişim yoluyla ilgili süreçlerle olan sınırlarını açıkça belirtmelidir.

Çalışan, proje riskleriyle ilgili itirazda bulunmuş, kişisel hesaplardan para almayı reddetmiş, abartılı getiri reklamlarının silinmesini talep etmiş ya da anormallikler nedeniyle istifa etmişse, ilgili kayıtların hemen sabitlenmesi özellikle gereklidir.

Tersine, kullanıcı yatırımı, fon toplama veya işlem rehberliği konularında gerçekten katılmışsanız, yalnızca “ben sıradan bir çalışanım” diyerek genel bir açıklama yapmamalısınız; bunun yerine, katılım süresini, ilgili kullanıcıları, işlem tutarlarını, gerçekleştirdiğiniz işlemleri ve emir kaynaklarını net bir şekilde sıralamanız gerekir. Çalışanın sorumluluğu, bir unvan adıyla değil, tam gerçekler üzerine kurulmalıdır.

Web3 projelerindeki operasyon, BD ve topluluk çalışmaları, pozisyon adlarında değil, pozisyon ile iş sonuçları arasındaki bağlantı şeklindedir.

Sadece genel içerik yazmak, marka etkinlikleri düzenlemek veya sıradan bir topluluk yönetmek, yasadışı işletme suçu oluşturmaz. Ancak çalışanların işleri, yerel kullanıcıların hesap açmasını, USDT satın almasını, yatırımı yapmasını, abonelik yapmasını veya izinsiz finansal hizmetlere katılımını sürekli olarak teşvik ediyor ve gelirleri kullanıcı yatırımları veya işlem hacmiyle doğrudan bağlantılıysa, bu riskler artık sadece “şirketin meselesi” olarak basitçe kabul edilemez.

Çalışanlar için, sadece “Ben sadece bir çalışanım” demek değil, çalışma kapsamını, yetki sınırlarını, maaş yapısını ve subjektif algısını kanıtlayan tam bir kanıt kümesi korunmalıdır. Proje tarafı için ise, tüm müşteri kazanma ve işlem dönüşüm eylemlerini “marka yönetimi” olarak sunmak yerine, tanıtım içeriklerinin kullanıcıları nereye yönlendirdiğini ve çalışanların müşteri, işlem ve fon zincirinde hangi fonksiyonları yerine getirdiğini yeniden gözden geçirmelidir.

Bir projenin yasa dışı olması, tüm çalışanların suçlu olduğu anlamına gelmez; şirket cüzdanına dokunmamış olmak, mutlaka risk olmadığını da anlamına gelmez. Ceza sorumluluğu nihayetinde belirli bireylere dayandırılmalı; kimin iş modelini tasarladığını, kimin yönü belirlediğini, kimin işlemleri teşvik ettiğini, kimin fonları kontrol ettiğini ve kimin sınırlı bir çapta genel işleri yerine getirdiğini ayırt etmek gerekir.