DePIN Tabanlı Sonraki Nesil Makine Ekonomisi: Robotların Neden Para Gerektirdiği

Yazan: Thejaswini M A

Çeviri: Chopper, Foresight News

Robotların da para gerektiğini mi düşündünüz? Burada kastedilen, API hizmetlerini çağıran bir AI ajanı değil, gerçek bir fiziksel gövdesi olan bir makine. Peki bu tür bir cihazın neden bir kripto cüzdanına veya bağımsız kimlik belgesine ihtiyacı var?

Birçok kişi bu fikri çok tuhaf bulacaktır. Ancak şu anda onlarca kripto şirketi ilgili ürünleri piyasaya sürmektedir; arka plandaki ticari mantığı inceleyelim.

Starship Technologies, 8 ülkede faaliyet gösteren yaklaşık 3.000 adet altı tekerlekli teslimat robotu işletmektedir ve ana operasyonları Avrupa'nın büyük şehir merkezlerinde yoğunlaşmıştır; ticari teslimat siparişleri toplamda 10 milyonu aşmıştır.

Nasdaq'da listelenen Serve Robotics, Uber Eats ve DoorDash için洛杉矶, Chicago, Atlanta, Miami, Dallas gibi 44 şehirde yemek teslimatı siparişleri üstleniyor.

Bu tekerlekli kutu cihazlar, tek seferde yaklaşık 20 kg yük taşıyabilir ve tek seferde birkaç mil mesafe kat edebilir. Yukarıda belirtilen şehirlerde yaşıyorsanız, muhtemelen yollarında onlarla karşılaştınız.

Küçük bir teslimat işi için bir teslimat robotu satın aldığınızı varsayın. Bu robot, her gün 12 saat çalışır ve sizin için ucuz bir işgücü oluşturur; satın aldıktan sonra tamamen sizin mülkiyetinizde olur.

Starship'in robotlarının teknik özelliklerine göre, bu cihaz tam şarjla en fazla 18 saat çalışabilir. Zamanla şarj noktası arayarak şarjını tamamlaması gerekir. Starship'in çözümü, robotlarının dış mekânda görev yapmasını ve markanın kendi özel şarj istasyonlarına geri dönmesini sağlamaktır. Bu model, Starship için gerçekçidir — şirket binlerce robot sahibidir ve tüm operasyon bölgelerinde uygun şarj istasyonları kurmak için finansal kapasiteye sahiptir.

Ancak yalnızca bir robotunuz varsa, bu robot yalnızca üçüncü taraf şarj istasyonlarını kullanabilir. Operatörler, elektrikli araç şarj istasyonları kurar gibi şarj altyapısı kurabilir, sokakta bulunan mağazalar şarj hizmeti sunabilir veya diğer teslimat hizmet sağlayıcılar boş şarj portlarını açabilir. Robotların pil kapasiteleri elektrikli bisikletlerle eşdeğerdir ve tek bir şarj için tüketilen enerji çok düşüktür; şarj maliyeti yaklaşık olarak birkaç sent ile 1 dolar arasındadır, biz burada 40 sent olarak kabul edelim.

Mevcut geleneksel finans sistemi altında bu ücret nasıl ödenir?

En açık çözüm, bir ödeme kartını robotla bağlamaktır ve dokunmatik ödeme tamamlamaktır. Banka kartı ödemeleri iki tür komisyon içerir: işlem tutarının belirli bir yüzdesi ve 40 sent mi, 400 dolar mı olursa olsun, işlem tutarından bağımsız olarak sabit 10-30 sentlik bir ücret — işlem işleme maliyeti sabittir. 40 sentlik bir sipariş için 30 sentlik sabit ücret, toplam tutarın %75'ini oluşturur.

İş ölçeklendikçe sorunlar daha da ciddi hale gelir. Sabit komisyonlar işlem sayısına göre tahsil edilir. Gelecekteki makineler her yıl 1 milyar dolarlık küçük hizmet işlemlerini tamamlarsa, ortalama her ödeme 32 sent olur ve yıllık toplam işlem sayısı 3 milyar olur. 3 milyar işlem, her biri 30 sent komisyon ile, 1 milyar dolar gelirin 900 milyon dolarını komisyon maliyeti olarak oluşturur.

Banka havalesi maliyeti daha yüksektir. Bir sınır ötesi SWIFT transferi için 15-50 ABD doları işlem ücreti uygulanır ve her ara temizleme bankası 10-30 ABD doları ek ücret alır; bunlara ek olarak döviz çevirme maliyetleri de eklenir. Bu ödeme yöntemi yalnızca 5.000 ABD dolarından yüksek tutarlarda transferler için uygundur.

Mevcut para ödeme sistemi, az sayıda büyük tutarlı işlem için tasarlanmıştır. Ancak makinelerin kendi kendine gerçekleştirdiği ödeme davranışları tam tersidir. Yüksek komisyon maliyetleri ilk engel ise, ikinci temel çelişki, robotların ayrı bir müşteri kimliğine sahip olmamasıdır.

Hatta ücret sorunu çözülse bile, şarj istasyonları hâlâ robot hesabından doğrudan ödeme yapamaz. Ödeme hesabı bireyler veya şirketlere aittir ve tam bir itiraz mekanizmasına sahiptirler. Bu ödeme本质上 hâlâ sizin tarafınızdan karşılanır, robot sadece kartı okuma işlemini tetikler. Bu, şu anda dünyadaki tüm robot ödemelerinin uygulandığı yöntemdir.

Yetkilendirilmemiş cihazların elektrik çekmesi sırasında, cihazın gerçek fiziksel bir cihaz olup olmadığı, yani ücretsiz elektrik kazanmak için betiklerle oluşturulan sahte bir talep olup olmadığı doğrulanmalıdır. Bu cihazın geçmiş çalışma kayıtları iyi mi, şarj sırasında rastgele ayrılmayacak mı? Cihaz arızası nedeniyle oluşan zararlar için ilgili sorumluluk kanıtları mevcut mu? Robotlara bağımsız kimlik vermek, yazılı sözleşme imzalamadan bu üç doğrulama sorusuna cevap vermektedir.

Şu anda bu sorunların tümü insanlar tarafından çözülüyor. Onlar aylık olarak size fatura çıkarır ve robot bir şeyi bozarsa, sizi arar ve dava eder. Sadece siz ve bir robot varsa, bu sistem işe yarayabilir. Ancak iki bin operatör ve kırk bin robotun sokaklarda birbirine karıştığı bir dünyada, sistemde yabancıların hızlıca kontrol edip bu robot için hizmet verip vermeyeceğine karar verebileceği bir kayıt sistemi gereklidir.

Bu, tüm planın temel fikridir.

Derinlemesine incelemeye başlamadan önce, öncelikle şu gerçeği netleştirmeliyiz: Çoğu robot asla bu kendi kendine ödeme sistemine ihtiyaç duymaz.

Bir robot, aşağıdaki dört koşulun aynı anda karşılanmasını gerektirir:

• Cihazlar farklı sahiplere aittir
• İşlem hacmi düşük ve ticari senaryolar rastgele ve dağınık
• Merkezi bir platformun tarafların hesaplaşmasını yerine getirmesi mümkün değildir.
• Hizmet yetkilendirmesi birkaç saniye içinde yerinde tamamlanmalıdır.

Amazon, 300'den fazla depoda milyonlarca kendi geliştirdiği robotu dağıttı ve hepsi kendi geliştirilmiş seyir sistemini kullanıyor, bu ilk kısıtlamayı karşılamıyor; Uber Eats gibi platformlar üçüncü kısıtlamayı karşılamıyor; ticari iş ortaklıkları önceden imzalanmış cihazlar ise ikinci ve dördüncü kısıtlamaları karşılamıyor. Bu da, bu sektörün tüm robot endüstrisi için genel bir ihtiyaç değil, bir alt pazar olduğunu anlamına geliyor.

Tesla fabrikasında yaklaşık 1000 Optimus insan benzeri robot kuruldu; finansal rapor görüşmelerinde resmi olarak cihazların hâlâ öğrenme ve veri toplama aşamasında olduğu ve şu anda ticari hizmetler için açık olmadığı belirtildi.

Küresel önde gelen endüstriyel robot üreticisi FANUC, donanım ürünlerini satıyor ve arıza uyarıları için FIELD cihaz izleme platformunu kullanıyor; bu sistem para akışını içermiyor.

Çinli şirket Unitree Technologies, insan benzeri robotların satın alma maliyetini genel kitleye erişilebilir bir seviyeye indirdi ve şirket, 2026 yılında Ağustos ayında Şangay'da halka açık hale geldi, yaklaşık 619 milyon ABD doları topladı; bir önceki yıl insan benzeri robotların satış miktarı 5.500'den fazla oldu. Şirketin açıklamalarına göre, alıcıların gerçek kullanım senaryoları çok çeşitli. Mayıs 2026'da Unitree, insan benzeri robotlar için UniStore adlı bir uygulama mağazası sundu.

Yukarıdaki endüstri devleri, Apple'ın iş modelini taklit ederek koordinasyon ve ödeme işlemlerini tamamen şirket içi sistemlerinde tutuyor ve kârı platformda saklıyor.

Açık protokol ekosistemi, yalnızca farklı operatör robotları arasındaki markalar arası iş birliği, ortak şarj hizmetleri gibi kapalı sistemlerin aralarında hayatta kalabilir. CoinGecko tarafından tanımlanan DePIN sektörü, genel robot endüstrisine kıyasla daha küçük bir piyasa büyüklüğüne sahiptir; bundan sonraki tüm analizler bu öncül üzerine kurulacaktır.

Bir robotun kendi kendine ödeme yapabilmesi için önce kendi konumunu belirlemesi gerekir. Standart GPS konumlandırma birkaç metre hata içerir. Starship'in CEO'su, standart GPS doğruluğunun iş ihtiyaçlarını karşılayamayacağını açıkça belirtti ve robotlarının navigasyon doğruluğunun inç düzeyinde olması gerektiğini ifade etti.

Santimetrelik hataları inç seviyesine indirmek için sinyal düzeltmesi gerekmektedir. Yerel referans istasyonları kendi hassas koordinatlarını alır, konumlandırma sapmasını hesaplar ve çevresindeki cihazlara düzeltme verilerini iletir; bu teknoloji Gerçek Zamanlı Dinamik Diferansiyel Konumlandırma (RTK-GPS) olarak bilinir. Düzeltme sinyalinin etkili kapsama yarıçapı yaklaşık 30 kilometredir ve tüm ağ için birçok referans istasyonunun kurulması gerekir.

GEODNET, kullanıcıların çatılara konumlama istasyonları kurmasını teşvik etmek için bir token ödüllendirme modeli kullanır. Şu anda 150'den fazla ülkede 21.000'den fazla cihaz dağıtılmıştır ve yıllık sabit geliri yaklaşık 11 milyon ABD dolarıdır. Multicoin Capital, 8 milyon ABD dolarlık bir token satın alma işlemi liderliğinde bulunmuştur.

Projenin geliri, dağıtım robotlarına, insansız hava araçlarına, tarım makinelerine gibi bağımsız cihazlara santim düzeyinde RTK konumlandırma hizmeti sağlayarak elde edilir. Tüketim düzeyinde, bu iş modeli kripto varlıklara yüksek oranda bağımlı değildir; geleneksel abonelik odaklı ödeme modeli de uygulanabilir. Ancak altyapı inşası düzeyinde, GEODNET, kripto varlıkların teşvik mekanizmasının küresel fiziksel bir ağı hızlıca kurmada etkili olduğunu kanıtlamıştır. Geleneksel şirketlerin kendi kendine kurması durumunda, bu süreç onlarca milyar dolarlık maliyet ve onlarca yıl sürecek olurdu.

GEODNET token arzı

Şu anda, farklı üreticilerin ürettiği robotlar kendi bağımsız yazılım sistemlerini çalıştırmaktadır ve cihazlar arasında iletişim kurulamamaktadır. Firmalar, donanım satın alırken yalnızca tek bir markayı seçebilmektedir. Çok markalı robotların karışık kurulumu, şu anda mevcut olmayan bir entegrasyon programının özelleştirilmiş geliştirilmesini gerektirmektedir.

OpenMind, Pantera tarafından öncülük edilen 20 milyon dolarlık finansmanı kazandı; kurucu Jan Liphardt, Stanford Üniversitesi profesörüdür. Takım, açık kaynaklı genel bir işletim sistemi olan OM1 ve koordinasyon katmanı FABRIC üzerinde çalışıyor. Android işletim sisteminin farklı akıllı telefonlarda aynı uygulamaların çalışmasını sağladığı gibi, OpenMind tüm robotlar için tek bir yazılım alt yapısı oluşturuyor.

Geliştiriciler üst düzey iş mantığını yazar, program aynı anda Yutu insan benzeri robotları, dört ayaklı robotları ve tekerlekli teslimat cihazlarını destekler. Son hedef, bu genel etkileşim dilini kullanarak farklı markaların cihazlarını tanımlamak, iş birliği yapmak ve ödemeleri otomatik olarak tamamlamaktır.

Proje, ERC-7777 standardına dayalı bir makine kimlik sistemi oluşturur ve cihazların davranış sınırlarını tanımlar. Bir robot, "yardımcı hizmet cihazı" olarak ayarlanırsa, program otomatik olarak bu konum kurallarına aykırı görevleri reddeder. Robotlar, tek bir cihazın algılama hatası nedeniyle güvenlik olayları yaşanmasını önlemek için birbirlerinin sensör verilerini doğrulayabilir.

OpenMind, x402 standardı üzerinden sıfır gaz ücretli USDC mikro ödemeleri gerçekleştirmek için Circle ile iş birliği yaptı ve küçük tutarlı işlemlerde sabit işlem ücretlerinin yüksek olma sorununu çözdü. Resmi olarak yayınlanan demo videosunda, bir robot elektrik faturasını başarıyla ödedi. Bu demo, test ağı üzerinde çalıştı ve şu anda gerçek bir zincir üzerinde işlem kaydı bulunmamaktadır. Ancak bu deney, fiziksel cihazların kendi cüzdanlarını barındırabileceğini, satın alınabilir fiziksel kaynakları tanımlayabileceğini ve tüm işlem sürecini tamamen otomatik olarak tamamlayabileceğini kanıtlamıştır. İş birliği ve etkileşim için güven kurma gerekmez.

IoTeX, 2017 yılından beri fiziksel cihazlar için blockchain çözümleri üzerinde çalışmaktadır ve kimlik sorunlarını çözmek için iki temel ürün sunmaktadır.

ioID donanım kimliği, fiziksel cihaza şifreli bir iz bırakarak cihazın işlemlerini bağımsız olarak imzalayıp kaydeder; gerçek dünya iş kanıtı W3bstream, fiziksel dünyadaki yürütme davranışlarını blockchain tarafından doğrulanabilir dijital belgelere dönüştürür.

IoTeX, kimlik ve doğrulama sorunlarını çözer ancak kredi ve finansman sistemini göz ardı eder; burada peaq devreye girer.

Robotlar, bilinmeyen üçüncü taraflara ödeme yapmak, kimlik doğrulama yapmak ve işlem izleri bırakmak zorunda kalırsa, insan toplumuna denk bir güven ve hesaplaşma altyapısına ihtiyaç duyarlar; bu altyapının işlevi, bir şirket ticari kayıt sistemi veya SWIFT uluslararası ödeme ağına benzer.

peaq, tam bir altyapı kurdu ve temelini dört ana modül oluşturuyor. peaqID, kayıt belgesidir. Makine NFT'si, sahiplik kaydı olarak kullanılır ve ERC-3643 standardı ile bölünebilir. ERC-3643, yalnızca onaylanmış sahipler arasında aktarım yapılmasına izin veren bir token standardıdır. Ağustos 2026'da, peaq, P256 çip imzasını desteklemeye başladı ve doğrulama sürecini donanım güvenli çipine taşıdı.

peaq makine kredi puan sistemi, robotların gelir verilerine, etkinliklerine ve sözleşmelerine olan güvenilirliklerine dayanarak 0-100 arası bir puanlama ve Moody's benzeri bir sınıflandırma sistemiyle AAA'dan sınıflandırılmamışa kadar puan verir.

Bir robot, 40 sentlik şarj ücretini öder; şarj istasyonu sağlayıcısı, ödemenin Solana veya Ethereum ağı üzerinden yapılmasını belirleyebilir. peaq’in temel değeri, robotların sağlayıcının belirlediği herhangi bir teminat kanalına bağlanmasını sağlamaktır.

Mayıs 2026'da, peaq, Serve dağıtım robotlarının kendi blok zinciri yerine Solana zincirine otomatik ödeme yapmasını gösterdi.

2026 yılının tamamında, peaq daha çok ekosistem entegratörü rolü üstlenecektir. Ocak'tan Ağustos sonuna kadar proje, 49 geliştirme aşamasını tamamladı ve 20 ekosistem entegrasyonunu hayata geçirdi: GEODNET konum hizmeti, NAVER harita navigasyonu ve World ID ile insan-makine kimlik ayrımı entegrasyonu; Akash, Acurast ve Arcium'dan hesaplama kaynaklarına erişim; Unitree insan benzeri robotlar ve LG CLOi ticari hizmet robotları ile donanım terminalleri entegrasyonu.

Şirket kaydı, ulusal düzenleyici kurumlar tarafından onaylanır, mahkemelerin doğrulama yetkisi vardır ve bankalar SWIFT'i kullanır çünkü tüm sektörde işlem formatları standartlaştırılmıştır. peaq, geleneksel uyum sisteminden kurtulmak için Dubai düzenleyici kurumlarıyla doğrudan entegrasyon kurmalı ve resmi lisans başvurusunda bulunmalıdır. Uyum sertifikasını alana kadar finansal kurumlar, bu makine kredi puanlama sisteminin yasal geçerliliğini tanımaz.

peaq, CoinList ile birlikte Makine İlk İhalesi (Initial Machine Offerings) başlatıyor; kullanıcılar, DualMintRWA tarafından tasarlanan varlık yapısıyla robot kazanç payları satın alabilecek. Örnek proje, Hong Kong'da bulunan ve işlevlerinin %80'i otomatikleştirilmiş bir dikey tarla. Daha sonra 20 adet tokenleştirilmiş kran makinesi eklenecek; şu ana kadar bu tarla, token sahiplerine yaklaşık 3.600 dolar kazanç dağıttı.

Robotların konumlandırma sistemi, işletim sistemi, kimlik bilgileri ve kredi puanına sahip olsalar bile, donanımın kendisi hâlâ finansman gerektirir. Piyasa şu anda bir olasılık sunuyor: alıcılar AI akıllı varlıklar olabilir. Virtuals, yaklaşık 17.000 adet zincir üstü AI akıllı varlığı Solana'nın BitRobot ağına bağladı; AI akıllı varlıklar, fiziksel robotları işe almak için ödeme yapıyor ve ödeme, akıllı sözleşmede tutuluyor; görev tamamlandığında otomatik olarak ödeniyor.

Yazılım ajanlarının robotlara ödeme yapması ve robotlar arasında karşılıklı ödeme yapması, iki farklı modeldir; ilkinin ticari sürdürülebilirliği daha yüksektir. AI ajanları dijital sermayeye, iş hedeflerine ve hesaplama gücüne sahiptir ancak fiziksel dünyaya giremez; fiziksel robotlar hareketli donanım kapasitesine sahiptir ancak yerel para ve iş ihtiyaçlarına sahip değildir. Robotlar birbirine ödeme yaptığında, cihazlar genellikle aynı şirkete aittir ve içsel muhasebe, gerçek zincir üzerindeki转账lardan çok daha basit ve verimlidir.

Piyasa genelinde, CoinGecko robot yarışması tokenlarının toplam pazar değeri içinde GEODNET yaklaşık 100 milyon dolar, peaq yaklaşık 55 milyon dolar.

Görünüşe göre, şu anda bu sektör hala küçük bir alandaki dar bir alandır.

Uluslararası Robot Federasyonu'nun 2025 Küresel Robot Raporu'na göre, 2024 yılında küresel olarak 542.000 yeni endüstriyel robot kuruldu ve yaklaşık 4,66 milyon robot aktif olarak çalışmaktadır; bunların 2 milyondan fazlası Çin'de kurulmuştur.

JPMorgan Chase, 2026 yılı Temmuzunda yayımlanan dış raporunda, 2025 yılında küresel robot pazarının satış tutarının yaklaşık 100 milyar dolar olacağını tahmin ediyor; temel senaryoya göre, 2035 yılında yıllık pazar satışları 2,5 trilyon dolara ulaşacak; karamsar beklenti 50 milyar dolar, iyimser beklenti ise 8 trilyon dolar olabilir. Aynı raporda, insan benzeri robot pazarının büyüklüğünün 2025 yılında 2 milyar dolar olarak başlayıp, temel senaryoda 2035 yılında 300 milyar dolara ulaşacağı hesaplanmıştır.

Bu, kripto endüstrisinin ödeme ve kimlik altyapısını kurmak için girmek istediği hedef pazar. Kripto endüstrisi asla büyük vizyonlardan yoksun olmaz, bu sefer de öyle değil.

Makinelerin kendi kendine etkileşime geçme fikri yeni bir şey değildir; daha önce IoT sektöründe benzer bir kavram ortaya atılmıştı. 2015 yılında IBM ve Samsung, Ethereum üzerinden çamaşır suyu satın alabilen bir çamaşır makinesi gösterimi yaptılar ve projeye ADEPT adını verdiler. Birkaç ay sonra IBM, IoT işine 3 milyar dolar yatırım yaptı. Ancak daha sonra IoT sektörü nihayetinde veri izleme yönüne kaydı. Milyarlarca cihaz, sadece işletim verilerini üretici sunucularına yükledi. Tüm teknoloji tamamen uygulandı, cihazlar üretici sunucularıyla iletişim kurmak için sertifika aldı, ancak makineler arası otomatik ticaret asla bir pazar ölçeği oluşturamadı ve geleneksel ödeme sistemleri değişmedi.

Robotlar ve standart IoT cihazları temel farklılıklara sahiptir. Bir ısı kontrol cihazının satın alma maliyeti sadece 200 dolar olup, sabit bir şekilde çalışır. Robotların ise satın alma maliyeti yüksektir ve gelir yaratma kapasitesine sahiptir. Bir cihaz gelir üretmeye başladığında, kredi ve sigorta ihtiyaç haline gelir ve üçüncü tarafların ödeme taahhüt yeteneğini doğrulaması gerekir. IOTA, yıllardır makine ekonomisi için bir blockchain oluşturmayı hedeflemiş, ancak sonraki iş modeli yön değiştirmiştir; uygulama örnekleri Kenya gümrük belgeleri, İngiliz liman ticaret belgeleri ve Arjantin organ bağış kayıtları gibi hükümet belgeleme senaryolarına odaklanmıştır. Hükümet kurumları, gerçek veri kaydı için blockchain kimlik araçları satın alır, ancak makine ile makine arasındaki otomatik ödeme işleri hâlâ piyasada açılamamıştır.

Robotik endüstrisinin kendi büyümesi, kripto teknolojisine bağlı değildir. Kripto varlıkların değeri, çoklu taraflar arasındaki iş birliğini tamamlayan eksikliği giderir: cihazlara açıkça güvenilir kimlik, kendi kontrolü altında olan kripto cüzdanlar ve düşük maliyetli küçük tutarlı ödeme kanalları sağlar.

Robot işgücü piyasasını hayal edelim, herkes kendi olmayan bir robotu kiraya alarak görevleri tamamlayabilir. Bu pazar, doğrulanabilir cihaz kimlikleri, düşük maliyetli küçük tutarlı ödeme çözümleri ve kiralanmış cihazların pil ömrü sorunları yaşamaması için performans güvenilirlik profilleri gibi tam bir altyapı gerektirir; aynı zamanda yüksek doğrulukta konum belirleme, bulut tabanlı hesaplama gücü, uzaktan insan kontrolü ve boşta kalan şarj istasyonları gibi kiralamaya ek hizmetler sunar; DePIN ise tam olarak tüm bu işlevleri taşıyabilir.

Elbette, Tesla, Amazon ve yerel büyük donanım üreticileri tüm işlerini kendi ekosistemlerinde kapalı tutmaya devam ederse, açık pazar asla gerçek anlamda ortaya çıkmayacaktır. Açık pazar hayata geçtiğinde, yeni ticari sorunlar sırayla ortaya çıkacaktır: Blokzincirde gelir elde edebilen robotlara finansman kim sağlayacak? Cihazlar için kim sigorta sağlayacak? Robot kümelerini teminat olarak nasıl kullanabiliriz? Kim, depoların yayınladığı siparişleri alacak ve robotların tekliflerini eşleştirecek platformu kuracak? Kimlik sistemi tamamlandıktan sonra, varlık securitizasyonu bir sonraki aşama olacak. Varlıklar serbestçe dolaşabildiğinde yalnızca tokenizasyon gerçek anlamda değer kazanır.

DePIN, robotik endüstrisinde kapalı döngü olmayan özel senaryolar için hizmet veren hafif bir alt yapı kanalıdır. Sektörün büyük oyuncularının bu ekosisteme trafik sağlaması zorunlu değildir.