Yazan: Tanay Ved, Coin Metrics
Çeviri: Luffy, Foresight News
Kısa özet
- Blockchain ölçeklendirilmesiyle birlikte işlem maliyetleri düşüyor ve blockchain ağları arasındaki farklılaşma, maliyet rekabetinden senaryo bazlı uzmanlaşmaya doğru kayıyor.
- Bitcoin, Mart'ta 20 milyonuncu token'ını çıkardı, paketlenmiş token'lar ve ZK Rollup ekosistemi sürekli büyüyor ve Bitcoin'in programlanabilirliğini ve varlık faydasını yavaş yavaş ortaya çıkarıyor.
- Ethereum, zincir içi likidite ve sonuçlama merkezi konumunu pekiştiriyor, L1 işlem ücretleri tarihin en düşük seviyesine iniyor ve L2, ölçeklenebilirlik çözümünden uzmanlaşmış yürütme ortamlarına evriliyor.
- Solana, "İnternet Sermaye Piyasası" vizyonunu sürekli ilerletiyor, ödeme kabul oranı artıyor ve zincir üstü işlem altyapısı giderek olgunlaşıyor; Alpenglow yükseltmesi alt saniye son onay hedefini gerçekleştiriyor.
Ağ blok alanları sürekli genişledikçe, zincir içi işlem maliyetleri büyük ölçüde düştü. Ethereum ana ağı son yükseltmeden sonra işlem ücretlerinde önemli bir düşüş yaşadı, Solana'da işlem maliyetleri hâlâ birkaç sentin altında kalırken, L2 ağları da aynı düşük maliyetli yürütme ortamlarını sağlıyor. Maliyetlerin sürekli azalması bağlamında, blok alanlarının farklılaşması artık sadece marjinal maliyet avantajından ziyade ekosistem likiditesi, verimlilik ve saha uzmanlaşmasına bağlı hale geliyor.
Bu makale, ana akım blok zincirlerinin kendi konumlarına göre nasıl geliştiğini inceleyecektir: Bitcoin, programlanabilirliği ve varlık faydasını genişletir; Ethereum, stabil para birimleri, gerçek dünya varlıkları (RWA) ve DeFi için likidite ve setlement merkezi konumunu pekiştirir; Solana ise yüksek frekanslı ödemeler ve işlemler odaklıdır.
Bitcoin
Mart 2026'da 20 milyonuncu Bitcoin kazıldı ve bu, kalan发行 edilmemiş Bitcoin miktarının yalnızca 1 milyon olduğunu gösteriyor. Bitcoin toplam arzının %95'ten fazlası dolaşıma girdi; 2024 yılı Nisan'daki yarımalamadan sonra blok ödülü 3,125 BTC'ye düştü ve发行 hızı belirlenen programa göre azalmaya devam ediyor.
Bitcoin'in kazım hızı, veri kaynağı: Coin Metrics
Bloğ ödülü azaldıkça, işlem ücretlerinin madenci gelirindeki önemi giderek artmaktadır. Sürekli patlamalar dışındaki dönemlerde, işlem ücretleri madenci toplam gelirinin %1'inden azını oluşturmaktadır. Bitcoin işlem ücretlerinin tamamı madencilere yönlendirildiğinden, uzun vadeli güvenlik modelinin temel sorusu şudur: Doğal olarak ortaya çıkan işlem ücreti talebi, blok ödülü azalmasından kaynaklanan boşluğu sürekli olarak doldurabilecek mi?
Bitcoin'i programlanabilir ve varlıklaştırın
Bitcoin'in piyasa değeri yaklaşık 1,3 trilyon ABD doları olsa da, BTC'nin yaklaşık %60'ı bir yıl içinde hareketsiz kalmıştır; yaklaşık 2,4 milyon BTC (tedarikin %11'i) merkezileştirilmiş borsalarda saklanırken, ek olarak yaklaşık 243.000 BTC diğer halka açık blok zincirlerde paketlenmiş token olarak dolaşıyor.
Bitcoin'in büyük bir kısmı hâlâ kullanılmamış durumda ve ilgili faaliyetlerin çoğunluğu ve ücret üretimi ana zincir dışında gerçekleşiyor.
Bitcoin'in işlevsel rolü, temel programlanabilirliği genişleterek ve BTC'nin varlık faydasını artırarak iki ana eksen boyunca gelişmektedir. Yan zincirler, Lightning Network gibi L2 çözümleri, ambalajlanmış Bitcoin ve akışkan stake protokolleri sürekli olarak artmakta olup, Bitcoin'in pratikliğini güçlendirmektedir; ancak bu gelişmeler, tam olarak güvenilir ortaklardan akıllı sözleşmelere kadar farklı düzeylerde güven varsayımlarını da beraberinde getirmektedir.
Paketlenmiş Bitcoin'in piyasa değeri, kaynak: Coin Metrics
Citrea, minimum güvence yönünde, Bitcoin L1 üzerinde doğrudan sonuçlanan bir ZK Rollup olarak öne çıkıyor. BitVM çerçevesini kullanarak Bitcoin'in mevcut komut sistemi içinde program doğrulaması yapar, EVM uyumlu uygulamalar sağlar ve Bitcoin'in kanıt işi ile güvenli hale getirilir. Yan zincirlerden farklı olarak, sıfır bilgi kanıtlarıyla doğrudan Bitcoin üzerinde sonuçlanır ve çekimler, non-kontrollü köprüye dayanır.
Aynı zamanda, BTC'nin teminat olarak kullanılmasıyla ilgili varlıklaştırılma uygulamaları artmaya devam ediyor. Zincirler üzerindeki ambalajlı bitcoinlerin toplam değeri 15 milyar doları aştı ve Coinbase'in cbBTC'si Morpho üzerindeki kredi pazarı boyutu 1 milyar doları geçti. Babylon gibi akışkan stake protokolleri, BTC'nin dış权益 proof ağlarına ekonomik güvenlik sağlamasına izin vererek bu senaryoyu daha da genişletiyor. Bu gelişmeler, uzun süredir kullanılmayan sermayenin varlıklaştırma potansiyelini yavaş yavaş serbest bırakıyor.
Ethereum
Ethereum, hala küresel zincir üzerindeki likidite ve setlement merkezidir. Toplam stabilite piyasa değeri yaklaşık %62'sini oluşturur, tüm halka açık zincirler arasında en derin DeFi likiditesine sahiptir ve para piyasası fonları, tokenize edilmiş devlet tahvilleri ve hisse senetleri dahil olmak üzere tokenize edilmiş gerçek dünya varlıkları (RWA) için önemli bir dolaşım platformudur.
Yakın zamanki yükseltmeler, Ethereum alt yapısını ekonomik faaliyetlerin çekirdeği olarak daha da güçlendirdi. PeerDAS, daha büyük Blob alanları ve Pectra, Fusaka yükseltmeleriyle birlikte artan Gas limitleri, L1 işlem ücretlerini yılların en düşük seviyesine düşürerek, ana ağda doğrudan sonuçlanabilen faaliyetlerin kapsamını genişletti.
Ethereum işlem hacmi ve aktif adres sayısı, veri kaynağı: Coin Metrics
Ethereum ana ağı günlük aktif adres sayısı ve işlem hacmi, yıllık bazda neredeyse iki katına çıkarak 1 milyonu ve 2,4 milyonu aştı. Ancak daha önce de belirttiğimiz gibi, bu artışın bir kısmı adres zehirleme saldırıları ve düşük ekonomik aktiviteye sahip adreslerden (işlem tutarı 1 doların altında) kaynaklanıyor; bu tür adresler bazen günlük aktif adreslerde çok yüksek oranda yer alıyor.
L1 ve L2 arasındaki ilişkinin dönüşümü
L1 işlem maliyetlerindeki büyük düşüşle birlikte, Ethereum L2 ağlarının rolü yeniden tanımlanıyor. L2'ler, yürütme katmanını ayırarak maliyetleri düşürmek amacıyla Ethereum'un temel ölçeklendirme çözümü olarak tasarlandı. Bugün bu konum değişiyor.
Ethereum Vakfı'nın son blog yazısına göre, L2'nin temel misyonu, farklılaşmış özellikler, özelleştirilebilir yetenekler ve uzmanlaşmış yürütme ortamları sağlamaya yönelmiştir; ölçeklenebilirlik ikincil bir özelliktir.
L2, Ethereum'e veri göndermek için kullanılan Blob alanının %30'un altında bir kullanım oranına sahip ve genişletildikten sonra ortalama her blokta yaklaşık 3 Blob bulunmaktadır. Blob kullanımı, az sayıda L2'de yoğunlaşmış olup, ilgili ücretlerin toplam işlem ücretleri içindeki oranı ihmal edilebilir düzeydedir. L1 genişleme hızı, L2 çözüm gereksinimlerini zaten geride bırakmıştır ve Ethereum çözüm maliyeti, çoğu L2 için artık bir engel oluşturmamaktadır.
Ethereum'un ortalama her bloğunda yer alan Blob sayısı, veri kaynağı: Coin Metrics
Sürekli büyüme sağlayan gerçek L2 projeleri, benzersiz değer sunan projelerdir: Base, Coinbase ile dağıtım avantajı kurar; Arbitrum, derin DeFi likiditesiyle yerini alır. MegaETH, Lighter, Robinhood Chain, Ink gibi yeni nesil uzmanlaşmış blok zincirleri ise belirli senaryolara odaklanarak tamamen yeni iş modelleri ve dağıtım kanalları sunar.
Ethereum yol haritası, yerel Rollup gibi etkileşimli ve en az güvence temelli mimari ile L1 ve L2 arasındaki derin entegrasyonu ilerleterek, ekosistem likiditesi ve sonuçlandırma çekirdeği olarak konumunu pekiştiriyor.
Glamsterdam ve Diğer Yükseltmeler
Glamsterdam yükseltme planı, 2026 yılının ilk yarısında piyasaya sürülecek ve bu eğilimi sürdürecektir. Bu yükseltme, gaz limitini 200 milyona çıkarmak ve paralel işlem yürütümünü tanıtmak suretiyle L1 verimliliğini önemli ölçüde artırmayı ve karmaşık akıllı sözleşme etkileşimlerinin ücretlerini düşürmeyi hedeflemektedir. Ayrıca, önerici-oluşturucu ayrıştırma mekanizması (ePBS), blok oluşturma işlemini protokole entegre ederek MEV merkeziyetini azaltacak ve işlem sıralamasının şeffaflığını artıracaktır. Bu değişiklikler, Ethereum L1'i daha rekabetçi bir yürütme ortamı haline getirmeyi ve yüksek değerli sonuçlandırma ile DeFi için güvenilir bir platform olarak konumunu korumayı amaçlamaktadır.
Solana
Solana, erken dönem “küçük yatırımcı ve meme coin zinciri” etiketinden kurtulup, internet sermaye piyasası vizyonuna doğru ilerliyor. 1 sentin altında işlem ücretleri ve 400 milisaniyenin altında blok oluşturma süresi, ödeme, mikroödeme, yüksek frekanslı işlem gibi yoğun uygulamalar için doğal bir taşıyıcı haline getiriyor. Bu özellik, büyük ölçekli düşük gecikmeli yürütme gerektiren profesyonel uygulamaları çekiyor.
2024 yılının sonundan beri, Solana'da oy kullanmayan işlemler neredeyse iki katına çıktı ve günlük ortalama 120 milyonu aştı.
Solana ağındaki oylama dışı işlemler sayısı, kaynak: Coin Metrics
Ödeme ve yüksek frekanslı mikro ödemeler
Solana'nın düşük maliyetli ortamı, ödeme ve bireysel düzeyde değer transferi için öncü blok zinciri haline getirmektedir. 1000 doların altındaki USDC transferleri günlük olarak yaklaşık 3 milyon işlemde sabitlenmiştir ve ortalama işlem tutarı sürekli olarak 100 doların altındadır.
Yeni bir gelişmeyi x402 protokolü oluşturuyor; bu, Coinbase tarafından geliştirilen açık bir HTTP ödeme protokolüdür ve herhangi bir API veya dijital hizmetin istek üzerine stabil para birimi ücreti almasını sağlar. Base, Stripe'in Tempo gibi zincirlerle rekabet olmasına rağmen, Solana, x402 işlemlerinin büyük bir kısmını ele geçirmiş ve ajan mikroödemeleri için erken bir uygulama katmanı haline gelmiştir.
İşlem altyapısı
Solana'nın yüksek işlem hacmi, profesyonel zincir içi işlem altyapısını da çekti. Profesyonel yapıcılar tarafından geliştirilen özel AMM'ler (propAMM), özel zincir dışı fiyatlandırma modellerini kullanır ve kamu DEX'lerinden ziyade karanlık havuzlara daha çok benzer. Uniswap gibi ön çalışma ve arbitraj etkisine açık AMM'lerden farklı olarak, propAMM'ler fiyatları zincir dışı günceller ve Solana üzerinde işlemi tamamlar, böylece MEV'e karşı dirençli hale gelir.
Alpenglow ve diğer yükseltmeler
Yaklaşan altyapı yükseltmesi, Solana'nın avantajlarını daha da güçlendirecek. Alpenglow, mevcut uzlaşım protokolünü yerine hafif bir oy birleştirme protokolü olan Votor'u koyarak, blok sona erme süresini yaklaşık 12 saniyeden 100–150 milisaniyeye düşürmeyi hedefliyor. Jito tarafından geliştirilen blok oluşturma pazarı, uygulamaların işlemlerin sıralamasını kendi kontrolüne almasını sağlayarak, öncelik iptali gibi işlevleri destekleyerek yürütme adilliğini artırıyor.
Sonuç
Blokların alanının genişletilmesi ve maliyetlerin azaltılmasıyla, genel zincir endüstrisinin rekabet odak noktası maliyetten uzmanlaşmış bölümlere doğru kaymaktadır. Ana akım genel zincirler, kendi mimari avantajlarını kullanarak çeşitli senaryo ihtiyaçlarını karşılamaktadır; Hyperliquid, Canton, Arc ve Tempo gibi özel zincirler ise uygulama ihtiyaçlarına göre maksimum optimizasyon yaparak izin verme, uyumluluk ve yürütme tasarımı konularında net tercihler yapmaktadır. Geleceğin ana sorusu, zincir üzerindeki talebin gerçekten büyük ölçekli bir patlama yaşaması durumunda endüstri yapısının nasıl evrileceği olacaktır.
Tüm zincir üstü altyapı hâlâ ortak risklerle karşı karşıyadır. Google Quantum AI, 31 Mart'taki makalesinde, Bitcoin, Ethereum gibi ana akım blok zincirlerinin kullandığı eliptik eğri şifrelemesini kırmak için gerekli fiziksel kuantum bitlerinin 500.000'in altında olabileceğini, önceki 20 milyon tahmininin yirmide biri olduğunu belirtti. Bitcoin BIP-360, Ethereum post-kuantum yolu gibi erken çözümler halihazırda şekillenmeye başlamıştır. Daha derin bir zorluk, merkeziyetsiz ağlarda topluluk fikir birliğini ve gönüllü kabulü nasıl koordine edeceğinizdedir; bu süreç, merkezi kurumlara kıyasla daha yavaş ve öngörülemez olabilir.