Vitalik, Flash Likidasyonları Yerine Yeni Bir DeFi Risk Modeli Öneriyor

Yazan: Liam Akiba Wright

Çeviri: Chopper, Foresight News

Kısa Özet

• Vitalik Buterin, opsiyonlara dayalı sentetik varlıklar oluşturmayı ve DeFi'nin otomatik tahliye tetikleyicisini temel tasarımından kaldırmayı öneriyor.
• Bu tasarımın gerçek dünya etkisi, yakın zamandaki piyasa düşüşünde kanıtlanmıştır: merkezi zorlu tahliyeler, kısa vadeli düşüşü büyütür ve tüm piyasa genelinde sistematik bir satış baskısına dönüşür.
• Kalan soru, yatırımcıların varlık değerindeki sapmaları ve pozisyon yenileme maliyetlerini kabul edip edemeyeceği; aynı zamanda yeni modelin tamamen yeni güvenlik açıklarını ortaya çıkarıp çıkarmayacağıdır.

Vitalik Buterin, DeFi'nin uzun süredir kullanılan risk yönetimi mantığını yeniden yazıyor: teminat fiyatı risk sınırının altına düştüğünde kredi pozisyonunun sistemin otomatik olarak tahliye edilmesi mekanizması. 1 Haziran'da Vitalik, bir opsiyonu temel alarak endeksleri sabitleyen sentetik varlıklar oluşturmayı önerdi ve ürünün orijinal tasarımında tamamen teminatlı kredi yapısını kaldırdı.

Bu yaklaşım, katı bir temizleme sınırı yerine bir tampon riski benimser: Kullanıcının pozisyonunun referans değeri, aktif olarak yeniden dengelemek olmadıkça, piyasa hareketleriyle yavaşça hedef ana fiyattan sapar.

Bu iyileştirilmiş mantık, gerçek dünyada güçlü bir referansa sahiptir: eski temizleme mekanizmasının eksiklikleri, aşırı piyasa koşullarında tekrar tekrar ortaya çıkmıştır. 2 Haziran'da Bitcoin, 68.000 doların altına düştü ve bir saat içinde tüm piyasadaki toplam temizleme miktarı 394 milyon dolar oldu; bunun içinde Ethereum ile ilgili pozisyonların temizlenmesi yaklaşık 87 milyon dolar oldu ve birçok yüksek kaldıraçlı pozisyon sistem tarafından topluca kapatıldı.

Bu ani düşüş, Vitalik'in yazısının hemen ardından gerçekleşti ve sektör için bir uyarı oldu: yoğun kaldıraç pozisyonları, hızlı bir düşüşle birleştiğinde, merkezi otomatik temizleme kısa vadeli düşüşü daha da ağırlaştırabilir.

Bu öneri şu anda sadece teorik araştırma aşamasındadır, protokole hemen uygulanmayacak, Ethereum'un resmi rota haritasına dahil edilmemiş ve Aave, Maker gibi mevcut projeleri veya ana stablecoin'leri doğrudan değiştirmeyecektir. Vitalik, temel mimari üzerinden soru sormak suretiyle teminat marjı optimizasyonu veya oracle fiyat verisi hızlandırma gibi geleneksel yaklaşımlardan çıkıyor: Aşırı piyasa koşullarında, anlık zorunlu tahliye, DeFi risk yönetiminin standart bir parçası mı olmalı?

Çoğu DeFi kredi ürünü temel mantık açısından birbirine benzer: Kullanıcılar varlıklarını çifte vererek para alır ve pozisyonları belirlenmiş güvenlik sınırının üzerinde tutulmalıdır. Aave'nin risk yönetimi kurallarına göre, pozisyon güvenliği sağlık katsayısı ile ölçülür; katsayı 1'in altına düşerse tahliye tetiklenir: Tahliye eden, kredi alıcısının borcunu öder ve karşılığında teminat varlığını ve tahliye ödülü alır.

Bu tasarım, platformun ödemelerini garanti altına almayı amaçlamaktadır, ancak piyasa aniden düşerse satış baskısını yoğunlaştırabilir. ETH gibi teminatlar hızla düşerse, kullanıcıların kendi başlarına satma seçeneği olmaz ve sistem pasif olarak pozisyonları kapatır. Teminatlar, zaten likidite eksikliği yaşayan piyasalara itilebilir.

OECD, dezentralize finans (DeFi) tahliyesi üzerine hazırladığı bir çalışma raporunda, ana dezentralize ticaret havuzlarında tahliye faaliyetleri ile tahliye sonrası fiyat dalgalanmaları arasında pozitif bir ilişki bulunduğunu ortaya koydu. Rapor, tahliyecilerin aşırı piyasa koşullarında likiditeye büyük ölçüde bağımlı olduğunu da belirtti; bu platform riskini düzeltmek için tasarlanan mekanizma, likidite yokluğu durumunda aynı şekilde etkisiz kalıyor.

Geçmiş olaylar bu riski doğrulamaktadır. 2025 yılında, Chainlink oracle verilerindeki anormallik, Euler Finance'de 500.000 doların üzerinde olmayan tahliyelere neden olmuş ve düşük likidite koşullarında oracle fiyatlandırma kuralları üzerine endüstri genelinde yeni bir tartışma başlatmıştır; aynı yıl Ethereum'da gerçekleşen derin bir düzelme dalgası sırasında, 320 milyon dolarlık Ethereum tabanlı kredi pozisyonları tahliye sınırına sadece %20 gerileme mesafesinde kalmıştır; MakerDAO ve Compound'ta birçok pozisyon kritik fiyat seviyelerinde takılı kalmıştır.

Tüm sorunların kökeni ani tahliyelerdedir. DeFi, iflas riski taşıyan pozisyonları çözmek zorundadır, ancak mevcut model genellikle fiyat eşiği aşıldıktan sonra kesin bir şekilde pozisyonları kapatır ve aynı anda kredi alanları, tahliye edenleri, veri sağlayıcıları ve teklif verenleri yoğun bir baskı altında bırakır. Zeki spekülatörler ise tahliye çizgisini dikkatle takip ederek kısa pozisyonlar için hassas bir şekilde konumlanabilir.

Kullanıcı açısından, platform teminat tahliyesiyle fon havuzunu korur, ancak sıradan borçlular genellikle en olumsuz fiyatlarda zorunlu olarak pozisyonlarını kapatır. Kullanıcı, Ethereum'u uzun vadeli tutmayı, nakit ihtiyacını kapatmayı veya fiyat dalgalanmalarının geçmesini beklemeyi planlıyor olabilir. Eşik aşıldığında, sistem sadece ödeme kapasitesini göz önünde bulundurur ve kullanıcının pozisyon planını tamamen görmezden gelir.

Vitalik'in alternatifi, temel varlık tanımına dayanır ve "pozisyonun iflası durumunda tahliye" modelini bırakır: 1 ETH'yi, fiyat endeksi, vade fiyatı ve son kullanma tarihi ile bağlanan iki tür opsiyon varlığı olan P ve N olarak böler. Sözleşme sona erdikten sonra, orak endeks fiyatını belirler ve ardından P ve N taraflarına karşılık gelen ETH hakları dağıtılır.

Temel mantık, P varlığı ile N varlığının haklarının toplamının her zaman 1 ETH'ye eşit olmasıdır. Sistem, mevcut ETH sahipliğini sadece böler; kullanıcıların teminatlarını el koymaz veya kayıpları kapatmak için zorla pozisyon kapatır; iflas olayını kökten ortadan kaldırır.

Kolateralize edilmiş stabil kripto paralarla belirgin farklılıklar vardır: Geleneksel borç modelinde, kullanıcılar pozisyonlarının güvenli göründüğü halde, kolateral eşik aşıldığında doğrudan zorla kapatılır; opsiyon yapısında ani kapatma yoktur, ancak pozisyonun hedef değerine olan bağlılığı yavaşça kayar.

Örnek olarak, bir kullanıcı ETH'nin piyasa fiyatı yaklaşık 2500 dolarken dolar cinsinden maruziyetini sabitlemek istiyorsa, 1500 dolarlik vade fiyatı olan opsiyonları satın alabilir; ETH sürekli olarak düşüşe geçip vade fiyatına yaklaşırken, daha düşük vade fiyatlı opsiyonlara geçiş yapabilir. Kullanıcı aktif olarak pozisyon ayarlamazsa, koruma etkisi zamanla azalır ve pozisyon değeri hedeften yavaşça sapar. Bu, yeni modelin temel ödünleşimidir: risk anlık olarak serbest bırakılmaz, ancak pozisyon değeri piyasa hareketleriyle birlikte yavaşça sapar.

Geleneksel temizleme, pozisyon kapatma kararını platform kuralları ve temizleyicilere bırakır; opsiyon çözümü ise dengelenme seçeneğini kullanıcılara, yapay piyasa sağlayıcılara ya da otomatik pozisyon ayarlama araçlarına aktarır.

Vitalik, çözümün stabil kripto para senaryolarında sınırlı olduğunu itiraf etti. Gelecek harcamaları için kapanış ve göreli fiyat istikrarı hedefleyen ürünler için küçük yıllık değer sapmaları kabul edilebilir, ancak muhasebe işlemi için kullanılan stabil kripto paralar için kabul edilemez. Bu tür kripto paralar, ödeme, muhasebe ve vergi beyanı için 1 ABD dolarına dayanmalıdır ve sabit değere sürekli sapmalar tolere edilemez.

Orak optimizasyonu, bu çözümün ana vurgusudur. Teminat tahliyesi, gerçek zamanlı fiyat verisine yüksek oranda bağımlıdır: platform, pozisyon riskini anında değerlendirmek ve tahliye edicilerin işlem yapmasını kolaylaştırmak için anlık fiyatlar gerektirir. Vitalik, yüksek frekanslı gerçek zamanlı fiyat tekliflerinin orak güvenliğini artırdığını, fiyat anomali olduğunda anlaşmazlık çözme süreçleri için yeterli zamanın olmadığını düşünmektedir.

Ancak opsiyon mimarisi, tahmin cihazının fiyat belirleme kararını sözleşmenin sonlanma tarihine erteleyerek, tahmin cihazı riskini hâlâ korur ancak anlık piyasa baskısı altında kalmaz. Sözleşmenin ertelenmiş tahsilat özelliği, projenin daha yüksek hata toleransına sahip fiyat teklifleri benimsemesine izin verir; örneğin tahmin piyasası temelli fiyat teklifleri, anlık teminat sistemlerinde tamamen uygulanamaz.

Bu nedenle bu plan, stabilite parası için küçük ayarlamaları aşarak DeFi'nin genel risk yönetimini yeniden yapılandırır: anlık fiyat teklifleriyle tersine çevrilemez tahliyeleri tetikleyen temel mantıktan uzaklaşır. Mevcut tahliye mekanizmaları, fiyat manipülasyonu, MEV arbitrajı ve oracle arbitrajı gibi gri alanları kolayca besler; nedeni, net bir tahliye seviyesinin spekülatörlere hedeflenebilir bir tetikleme çizgisi sunmasıdır.

Son etki, uygulama detaylarına bağlıdır. Kullanıcılar için otomatik pozisyon yenileme yapan ambalaj sözleşmeleri kullanımın kolaylığını artırabilir, ancak deneyimli ticaretçilerin öngörebileceği yeni düzenli seviyeler de ortaya çıkabilir; tamamen yerel kullanıcı otomasyon araçları pozisyon yenileme mantığını gizleyebilir, ancak kullanım deneyimi ve işlem kaybı sorunlarına neden olabilir; DAO tarafından yönlendirilen zincir üstü ambalaj sözleşmeleri ise tekrar hedef alınmış kısa pozisyonlara dönüşmemesi için titiz kurallara ve yeterli likiditeye ihtiyaç duyar.

Yavaş oracle avantajları, eşlik eden tasarım üzerinde kuruludur ve geliştiriciler için çözülmesi gereken zorluklardır. Teklif hata payı artırılır, ancak pazar, kullanıcıların opsiyon pozisyonlarını değiştirmek için yeterli derinliğe sahip olmalıdır; eşlik eden kurallar da pozisyon yenileme eylemlerinin kâr amaçlı fırsatlara dönüşmesini önlemelidir. Geçmişteki oracle arızalarının temel nedeni, yanlış tekliflerin anlık zorunlu tahliye kurallarıyla karşılaşmasıydı; opsiyon çözümü anlık kararları önler, ancak proje sahipleri hala endeks yönetimi, likidite sağlama ve aşırı piyasa koşullarında kayıplar gibi sorunları çözmek zorundadır.

Bu teori, geleneksel teminatlı kredi sistemine karşı çıkabilmek için eşlik eden pazar ekosistemine bağlıdır. Vitalik, kayma kaybının en büyük tehdit olduğunu açıkça belirtti: Düzenli AMM'ye dayalı yeniden dengeleme, opsiyonların tekrarlı döngüsü yüksek işlem maliyetlerine neden olur, özellikle yüksek dalgalanma dönemlerinde.

O, piyasa pozisyon yenileme için geleneksel spot ticaret yerine, pasif tek taraflı emirler ve uzun vadeli talep sağlayan bir yapısı olan yeni bir teklif verme modeli gerektirdiğini öne sürdü. Bu, uygulama kriteridir: Kullanıcılar anlık temizlenmelerden kaçınsa da, değer kayması, yüksek kayma ve karmaşık işlemlerle sermayeleri yavaş yavaş tükeniyorsa, bu tasarım teorik bir makalede kalır ve ticari olarak uygulanamaz.

Ürün pozisyonu, uygulanabilir sınırları belirler. Bu mantık, hedge aracı ve sabitlenmiş pozisyon ürünleri olarak öne çıkar; ancak tam karşılıklı ABD dolarına sabitlenmiş genel bir stabilcoin olarak öne çıkarsa, eksiklikleri açıktır: sürekli sapma ve düzenli yeniden dengelenen tokenlar, fiat para ile değiştirilebilir aşırı teminatlı stabilcoinler ve geleneksel CDP sentetik tokenların kullanıcı vaatlerinden tamamen farklıdır.

Ethereum ekosistemi için bu olayın önemi, endüstrinin önde gelen tasarımcılarının zorla tahliyeyi DeFi'nin kaçınılmaz bir doğal kuralı olarak değil, değiştirilebilir bir mimari seçeneği olarak görmesidir.

Sonraki adım, herhangi bir protokol ekibinin opsiyon modelini test edilmiş bir paket ürün, simülasyon veya yeterli likiditeye sahip gerçek zamanlı bir piyasa haline getirip getirmediğini takip etmektir.

Bu önce, bu önerinin DeFi çöküş mekanizmasına doğrudan bir meydan okuma olarak yorumlanması en iyisidir: sektör, teminat sağlama hızını artırmaya ve daha iyi teminat sunmaya devam edebilir ya da pasif merkeziyetleştirilmiş pozisyon kapanışından tamamen vazgeçen tamamen yeni bir alt yapı tasarımı araştırabilir.