Yazan: Thejaswini M A
Çeviri: Luffy, Foresight News
Amerika Birleşik Devletleri'nin Austin şehrinden kuzeydoğu yönünde yaklaşık bir saatlik bir araç seyahatiyle, etrafı etli dönerler ve bozkırlarla kaplı yollar boyunca, Texas'taki Rockdale şehrine ulaşılır. Şehrin siluetini görmeden önce pencerenizi indirirseniz, jet motorlarının yerinde çalışır gibi düşük ve sürekli bir gürültü duyarsınız.
Rockdale, eski bir alüminyum fabrikasının üzerine kuzey amerikanın en büyük bitcoin kazım kümelerini kurdu; Riot Platforms, Bitdeer gibi önde gelen madencilik şirketleri buraya yerleşti. The New York Times ve Al Jazeera'nın yaptığı araştırmalarda, binlerce madencilik cihazının endüstriyel vantilatörlerle birlikte texasın sıcağında cihazların aşırı ısınarak arızalanmasını önlemek için tam güçle çalıştığı sesler kaydedildi.
Gürültüye doğru ilerleyerek eski Amerikan Alüminyum'un smelter tesisine girin, 20. yüzyılın ağır endüstrisini temsil eden bu tesis artık alüminyum üretimi izi taşımıyor. Büyük metal deposunda, sayısız bakır kablo ve endüstriyel raflar sıralanmış, bilgisayar ekipmanları karışan sentetik soğutma sıvısında tamamen batırılmış durumda.
Burada ilk olarak Bitcoin madenciliği için kullanılıyordu, şimdi cihazlar yavaş yavaş AMD çipleriyle değiştirilerek yapay zeka modeli eğitimi işlerine yönlendiriliyor.
Yapay zekânın bir balon olup olmadığına ya da bitcoin’in çöküşe mi yöneldiğine takılmayın, bu endüstriyel değişim sadece bir yüzey görünümdür. Bu alanların kira haklarını elde eden şirketler çok net bir şekilde görüyor: gerçek temel varlık, elektrik hatlarıdır. Bu artık sektörün ortak görüşüdür.
Yine de nedenini merak ediyorsanız, arka plandaki mantık, birim elektrik kazancındaki farktan (LME anlık fiyatı baz alınarak) kaynaklanmaktadır:
- Alüminyum üretimi: Her kilovat saat elektrikle 0,17–0,27 ABD doları brüt gelir elde edilir.
- Bitcoin madenciliği: Şu anki piyasa koşullarında, her kilovat saat başına kazanç yalnızca 0,05–0,11 ABD dolarıdır
- H100 grafik kartlarıyla yapay zeka çıkarımı görevleri çalıştırın: Saat başına kazanç 1,27–3,67 ABD doları aralığında
Elektrik maliyeti düşükken alüminyum üretimi mantıklı bir seçimdir; alüminyum endüstrisindeki kar marjları daraldıkça, bitcoin madenciliği düşük elektrik maliyetlerinin kullanım senaryosunu devralmıştır. Ancak 2026 yılında, bitcoin fiyatlarının düşük kalması durumunda yapay zeka işleri kesinlikle daha iyi bir seçim olacaktır.
Son üç işlem, hem kripto para madenciliği hem de AI hesaplama gücü için endüstri genelinde elektrik kaynaklarına yapılan çılgın rekabeti açıkça göstermektedir.
Riot, Rockdale'de büyük bir alana sahiptir ve sadece Bitcoin madenciliğine sınırlı kalmamış, alanın bir kısmını AI veri merkezi kurmak için çip devi AMD'ye kiralamıştır. Yalnızca elektrik ve altyapıyı kiralamakla şirket milyarlarca dolar gelir elde edebilmektedir.
TeraWulf, Kentucky'nin Harrodsburg şehirindeki yüzyıl eski bir alüminyum fabrikasını 200 milyon dolarla satın alarak büyük ölçekli bir yatırıma başlıyor. Bu yerin seçilmesinin temel nedeni, tesisin zaten yüksek güçlü elektrik altyapısına sahip olması. Şirket, eski üretim ekipmanlarını kaldırarak mevcut elektrik şebekesi üzerinde büyük bir veri merkezi parkı kurmayı planlıyor.
NYDIG, New York eyaletindeki Massena'nın doğusundaki eski bir fabrikayı seçti. Bu alan yıllardır boşta kalmasına rağmen, Saint Lawrence Nehri'ne doğrudan erişim sağlayarak 435 MW düşük maliyetli hidroelektrik enerjiye sahiptir. Endüstri genelinde diğer şirketlerin AI'ye yönelmesi sırasında, NYDIG bu alanı, düşük maliyetli hidroelektrik enerji kaynaklarını garanti altına almak ve Bitcoin madenciliğini sürdürebilmek amacıyla ele geçirdi. Bugün sektörde yeni alanlar inşa etmek yerine, mevcut elektrik merkezlerini ele geçirmek için yarışılıyor.
Yaklaşık yirmi yıl boyunca, bitcoin madencileri düşük maliyetli elektrik arayışında dünya çapında dolaştı: Washington eyaletinin uzak hidroelektrik santrallerinde, Kuzey Dakota'nın petrol sahalarındaki yan gaz emisyon noktalarında, New York eyaletinin kuzeyindeki eski endüstriyel elektrik ağı kümelerinde. Sektör, 24/7 yüksek yükte elektrik tüketimi ve işletimi, endüstriyel soğutma çözümleri ve uzun vadeli düşük maliyetli elektrik sözleşmeleri gibi olgun destek kapasitelerini geliştirdi.
Yükselen AI şirketleri ise tam olarak bu hazır kaynaklara ihtiyaç duymaktadır ve finansal kapasiteleri daha güçlüdür.
Anthropic, büyük ölçekli elektrik kaynaklarını kilitliyor; Microsoft, Google ve Amazon da veri merkezlerini hızla genişletiyor. Elektrik altyapısı inşaat hızı, veri merkezlerinin kurulum hızını bile takip edemiyor. Üç büyük teknoloji devi, şimdi doğrudan bitcoin madencileriyle aynı endüstriyel elektrik kaynaklarını rekabet ediyor. Geçmişte madenciler birbirleriyle elektrik için iç savaş verirken, şimdi teknoloji devleriyle karşı karşıya kalan bu rekabet avantajı ortadan kalktı.
2026 yılının başındaki veriler, endüstrinin zorluklarını doğruladı; Bitcoin ağının toplam hesaplama gücü, altı yıldır ilk kez düşüş gösterdi. Şu anda tek bir Bitcoin madenciliğinin maliyeti 88.000 ABD dolarına ulaştı, ancak bu yıl Mayıs ayının büyük bir kısmında para biriminin fiyatı yaklaşık 77.000 ABD doları seviyesinde kaldı. Normal elektrik fiyatlarıyla çalışan madenciler, her bir maden edilen birimi kayıp durumunda üretiyor.
Sektör, ortak bir dönüşüm sürecine giriyor. Hive, Hut 8, TeraWulf, Iren gibi şirketler madencilik ekipmanlarını kaldırarak AI sunucu odalarına dönüştürüyor; CoreWeave, kripto madenciliğinden tamamen çekiliyor ve tamamen AI bulut hizmetlerine odaklanıyor; MARA, Fransız bir teknoloji şirketini satın alarak iş modelini değiştiriyor. Elektrik kaynaklarına sahip olan ve «elektrik sağlayıcı» olarak konumlanan şirketler hayatta kalırken, sadece kripto sektörüne odaklanan madenciler kriz içinde kalıyor.
Enerji analistleri bu durumu "dijital kaynak laneti" olarak adlandırıyor: ülkeler ve şirketler, ucuz elektrik kaynaklarına sahip olmanın, yeni teknolojileri kendi kendine geliştirmekten çok daha yüksek kazanç sağladığını yavaş yavaş fark ediyor.
Körfez ülkeleri bu mantığı erken anladı. Geçtiğimiz altı on yılda, bölge uzun süredir düşük elektrik tarifeleri politikası uyguladı: Kuveyt, 1966 yılından beri evsel elektrik tarifesini kilovat saat başına 0,007 dolar sabit tuttu; Abu Dabi'de elektrik üretim ve dağıtım maliyeti kilovat saat başına yaklaşık 0,087 dolar iken, evsel satış fiyatı sadece 0,014 dolar oldu. Düşük elektrik fiyatları, alüminyum, kimya ve çelik gibi yüksek enerji tüketen endüstrilerin çöl bölgelerine çekilmesi amacıyla uygulanmıştı.
Şimdi, eski olarak yüksek enerji tüketen endüstriler için düşük maliyetli elektrik sağlayan altyapı, veri merkezleri için yeni bir kullanıcı buldu. Suudi Arabistan, HUMAIN adlı devlet AI yatırım kurumunu kurarak onlarca milyar dolarlık teknoloji altyapısına yatırım yaptı; Birleşik Arap Emirlikleri, OpenAI, Oracle ve NVIDIA gibi şirketlerin yerleşeceği 5 gigavat toplam kurulum kapasiteli bir AI parkı inşa etmeye başladı. Bu iletken, eski alüminyum madenleri işleyen şebekeydi ve şimdi tamamen AI hesaplama gücüne hizmet ediyor. Daha önce yüzeydeki endüstriyel şehir olarak planlanan NEOM Oxagon projesi de pozisyonunu değiştirerek, rüzgar ve güneş enerjisiyle beslenen 5 milyar dolarlık bir AI veri merkezi kümelerine dönüştürüldü.
Karnegie Uluslararası Barış Vakfı, bulut hesaplamanın Körfez ülkeleri için "yeni alüminyum endüstrisi" olduğunu değerlendirdi. Yerel yetkililer artık fiziksel ticari mallar değil, internet üzerinden fosil yakıtları ve güneş enerjisini hesaplama gücüne dönüştürerek dışa aktarıyor.
Sadece Orta Doğu değil, Bhutan örneği de tipiktir.
Bhutan, dünya çapında en düşük maliyetli hidroelektrik kaynaklarına sahipti ve resmi olarak desteklenen Bitcoin madenciliği projesi, egemen madencilik standardı olarak görülüyordu; en yüksek seviyede 13.000 Bitcoin'e sahipti, ancak şimdi bu miktar 3.100 Bitcoin'e düşmüştür ve madencilik faaliyetleri bir yıldan fazla önce tamamen durdurulmuştur. Yerel hidroelektrik enerji şu anda doğrudan Hindistan elektrik şebekesine aktarılıyor.
Arka plandaki düşünme, yıllar önce ABD alüminyum fabrikalarının kararlarıyla tamamen aynıydı: Bitcoin madenciliği hâlâ en iyi elektrik kullanım şekli mi? Cevap evet olduğunda, Bhutan madenciliği sürdürdü; elektriği Hindistan'a satmanın getirisi daha istikrarlı oldu ve kripto para fiyatındaki dalgalanma riskini taşımak gerekmediğinde, elektrik komşu ülkeye doğru yöneldi.
Aynı şekilde, Starcloud 2 milyar dolarlık bir finansman topladı ve yörüngedeki güneş enerjisi veri merkezleri inşa etmeyi planlıyor. Daha önce H100 GPU kullanarak uzayda ilk yapay zeka modelini eğittiler ve 88.000 uydu fırlatmak için başvuruda bulundular. Proje, bitcoin madenciliği faaliyetini korumaya devam ediyor ancak bunu sadece bir yan dal olarak görüyor: Yörüngedeki güneş panelleri sürekli elektrik üretiyor ve AI hesaplama kuyruğu boşken, artan enerji kripto madenciliğinde kullanılıyor.
Yerçekimi altı yörüngede, sürekli güneş ışığına sahip olmak, toprak kullanımına gerek olmamak ve uzayın soğuk ortamı sayesinde büyük ölçüde soğutma ekipmanlarına gerek duyulmaması gibi mükemmel enerji üretimi koşullarına sahiptir. Geçtiğimiz yirmi yıl içinde uzay fırlatma maliyetleri %95 azalmıştır.
SpaceX, enerji ve hesaplama gücü mücadelesine derinlemesine dahil oldu. En son IPO belgelerine göre, Tennessee eyaletindeki Memphis'te bulunan Colossus 1 veri merkezinin toplam hesaplama gücü, Anthropic tarafından Mayıs 2029'a kadar tekil olarak kiralanmıştır; sözleşme değeri 40 milyar doları aşmaktadır ve bu tek bir proje, SpaceX'e aylık 1,25 milyar dolar gelir sağlamaktadır. Bu veri merkezi de eski elektrikli ekipman fabrikasından dönüştürülmüş olup, Rockdale şehrindeki alüminyum fabrikasının hesaplama merkezine dönüşüm modeliyle tamamen aynıdır.
Tüm endüstri dönüşümü boyunca, Allbirds'in dönüşümü en şaşırtıcı senaryo olarak öne çıkmıştır. Sürdürülebilirlik kavramına odaklanan bu ayakkabı şirketi, zirve döneminde 4 milyar dolarlık bir değerlemeye sahipti; ancak tüketici markaları balonu patladığında hisse senedi fiyatı %98 düştü. Ana işi sürdürülemez hale geldiğinde, şirket nakit akışı ve halka açık bir varlık elde ederek kararlı bir şekilde tamamen AI hesaplama altyapısı işletmeciliğine geçiş yaptı ve hisse senedi fiyatı hemen %350 arttı. Piyasa, sunulan oylarla şunu kanıtladı: Şu anda sunucuları işletmek ve elektrik hesaplama gücünü ticaret yapmak, geleneksel tüketim sektöründen çok daha yüksek karlılık sağlıyor.
Aynı zamanda, Bittensor, Render, Akash gibi kripto projeleri, büyük merkezi veri merkezleri inşa etmek yerine, küresel dağıtılmış boşta kalan hesaplama gücünü entegre ederek farklılaşan bir yol izliyor.
Bittensor, sabit toplamda bir token sistemiyle bir hesaplama gücü ticaret pazarı kurar ve çeşitli AI modellerini platform içinde yarıştırmaktadır; bu proje, 2025 yılının Aralık ayında günlük token üretimi yarıya indirecektir. Render, kullanıcıların boşta kalan GPU kaynaklarını AI görevleri için paylaşmaya teşvik eder; Akash, bulut hesaplama gücünü kiraya verir ve fiyatlarının Amazon Bulut'dan %85 daha düşük olduğunu iddia eder.
Bu dağıtılmış hesaplama modeli giderek dikkat çekiyor. 2026 Nvidia Teknoloji Zirvesi'nde CEO Huang Renxun, Bittensor'u klasik internet projesi Folding@home ile karşılaştırdı. Folding@home, küresel boşta kalan ev bilgisayarlarını harekete geçirmeyi ve boşta kalan cihazlardan değer yaratmayı amaçlayan bir projeydi; Bittensor ise kripto para birimleriyle teşvik ederek, boşta kalan oyun konsolları ve eski maden makinelerinin hesaplama gücünü birleştiriyor.
Genel bakışta, Rockdale'ın gürültülü sanayi vantilatörlerinden güneşin yolculuğunu takip eden yörüngedeki uyduyalara kadar, gerçek varlıklar etrafında büyük bir yeniden yapılandırma yaşanıyor. Bu süreçte yer alan şirketlerin tek kuralı kâr boşluklarını takip etmektir. On yıl sonra, şu anki bu hesaplama fabrikalarının tekrar boşaltılıp, bir sonraki nesil新兴产业'ye ev sahipliği yapacağını tahmin ediyorum; ancak yer altındaki elektrik ana şebekesi asla değişmeyecektir.
En ucuz elektriği kontrol eden, hesaplama gücünün kullanımını belirler. Bu mantık, Texas, Bhutan ve Abu Dhabi'de zaten geçerli olmuştur ve gelecekte yeryüzünden 250 mil uzaklıkta uzayda da geçerli olacaktır.