Yazan: Thejaswini M A
Çeviri: Luffy, Foresight News
Amerika'nın Austin şehrinden kuzeydoğu yönünde yaklaşık bir saatlik bir sürüşte, etrafı etli yemek yerleri ve çorak çalılarla kaplı bir yol boyunca ilerleyerek Texas'ın Rockdale şehrine varırsınız. Şehrin siluetini görmeden önce pencerenizi indirirseniz, jet motorunun yerinde çalışır gibi düşük ve sürekli bir gürültü duyarsınız.
Rockdale, eski bir alüminyum fabrikasının üzerine kuzey amerikanın en büyük bitcoin kazım kümelerini kurdu; Riot Platforms, Bitdeer gibi önde gelen madencilik şirketleri buraya yerleşti. The New York Times ve Al Jazeera'nın yaptığı araştırmalarda, binlerce madencilik cihazının endüstriyel vantilatörlerle birlikte Texas'taki sıcağa karşı aşırı ısınmayı önleyecek şekilde tam güçle çalıştığı sesler kaydedildi.
Gürültüye doğru ilerleyerek eski Amerikan Alüminyum fabrikasının ergitme tesisine girdiğinizde, 20. yüzyıl ağırlıklı sanayisini temsil eden bu tesis artık alüminyum üretimi izi taşımıyor. Büyük metal deposunda, sayısız bakır kablo ve endüstriyel raflar sıralanmış, bilgisayar ekipmanları karışan sentetik soğutma sıvısında tamamen batırılmış durumda.
Burada ilk olarak Bitcoin madenciliği için kullanılıyordu,如今 cihazlar AMD çiplere dönüştürülerek yapay zeka model eğitimi işlerine yönlendiriliyor.
Yapay zekânın bir balon olup olmadığına ya da bitcoin'in çöküşe mi yöneldiğine takılmayın, bu endüstriyel değişim sadece bir yüzey görünümdür. Bu alanların kira haklarını elde eden şirketler çok net bir şekilde görüyor: gerçek temel varlık, elektrik hatlarıdır. Bu artık sektörün ortak görüşüdür.
Hâlâ nedenini merak ediyorsanız, arka plandaki mantık, birim elektrik kazancındaki farktan (LME anlık fiyatlarına göre) kaynaklanmaktadır:
- Alüminyum üretimi: Her kilovat saat elektrikle 0,17–0,27 ABD doları brüt gelir elde edilir.
- Bitcoin madenciliği: Şu anki piyasa koşullarında, her kilovat saat başına kazanç yalnızca 0,05–0,11 dolar
- H100 grafik kartı ile yapay zeka çıkarımı görevleri çalıştırın: Saat başına 1,27–3,67 ABD doları kadar kazanç
Elektrik maliyeti düşükken alüminyum üretimi mantıklı bir seçimdir; alüminyum endüstrisindeki kar marjları daraldıktan sonra, bitcoin madenciliği düşük elektrik maliyetinin kullanım senaryosunu devralmıştır. Ancak 2026 yılında, bitcoin fiyatının düşük olması durumunda yapay zeka işleri kesinlikle daha iyi bir seçim olacaktır.
Son üç işlem, hem kripto para madenciliği hem de AI hesaplama gücü için endüstrinin genelinde elektrik kaynaklarına yapılan çılgın rekabeti açıkça göstermektedir.
Riot, Rockdale'de büyük bir tesis sahibidir ve sadece Bitcoin madenciliğine sınırlı kalmamış, alanların bir kısmını çip devi AMD'ye AI veri merkezi kurmak için kiralamıştır. Yalnızca elektrik ve tesis kiralamayla şirket milyarlarca dolar gelir elde edebilmektedir.
TeraWulf, Kentucky'nin Horseville şehrindeki yüzyıl eski bir alüminyum fabrikasını 200 milyon dolarla satın alarak büyük ölçekli bir yatırıma başlıyor. Bu yerin seçilmesinin temel nedeni, tesisin zaten yüksek güçlü elektrik altyapısına sahip olması. Şirket, eski üretim ekipmanlarını kaldırarak mevcut elektrik şebekesi üzerinde büyük bir veri merkezi parkı kurmayı planlıyor.
NYDIG, New York eyaletindeki Massena'nın doğusundaki eski bir fabrikayı seçti. Bu alan yıllarca boş kalmış olsa da, Saint Lawrence Nehri'ne doğrudan erişim sağlayarak 435 MW düşük maliyetli hidroelektrik enerjiye sahiptir. Endüstri genelinde AI'ye yönelen bir trend yaşanırken, NYDIG bu alanı, düşük maliyetli hidroelektrik enerji kaynaklarını garanti altına almak ve Bitcoin madenciliğini sürdürebilmek amacıyla ele geçirdi. Bugünlerde sektör, yeni alanlar inşa etmekten ziyade mevcut enerji merkezlerini rekabet ederek elde etmeye yönelmiştir.
Yaklaşık yirmi yıl boyunca, bitcoin madencileri düşük maliyetli elektrik arayışında dünya çapında dolaştı: Washington eyaletinin uzak hidroelektrik santrallerinde, Kuzey Dakota eyaletinin petrol sahalarındaki yan gaz salım noktalarında, New York eyaletinin kuzeyindeki eski endüstriyel elektrik şebekesi kümelerinde. Sektör, 24/7 yüksek yükte elektrik tüketimi ve işletimi, endüstriyel soğutma çözümleri ve uzun vadeli düşük maliyetli elektrik sözleşmeleri gibi olgun destek kapasitelerini geliştirdi.
Yükselen AI şirketleri ise tam olarak bu hazır kaynaklara ihtiyaç duymaktadır ve finansal kapasiteleri daha güçlüdür.
Anthropic, büyük ölçekli elektrik kaynaklarını kilitliyor; Microsoft, Google ve Amazon da veri merkezlerini hızla genişletiyor. Elektrik altyapısı inşaat hızı, veri merkezlerinin kurulum hızını dahi takip edemiyor. Üç büyük teknoloji devi, şimdi doğrudan Bitcoin madencileriyle aynı endüstriyel elektrik kaynaklarını paylaşmak için rekabet ediyor. Geçmişte madenciler birbirleriyle elektrik için iç savaş verirken, şimdi teknoloji devleriyle karşılaştıklarında dezavantajları ortaya çıkmış durumda.
2026 yılının başındaki veriler, endüstrinin zorluklarını doğruladı; Bitcoin ağının toplam hesaplama gücü, altı yıldır ilk kez düşüş gösterdi. Şu anda tek bir Bitcoin madenciliğinin maliyeti 88.000 ABD dolarına ulaştı, ancak bu yıl Mayıs ayının büyük bir kısmında para biriminin fiyatı yaklaşık 77.000 ABD doları civarında seyretti. Normal elektrik fiyatlarıyla çalışan madenciler, her bir maden edilen birimi kayıp durumda üretiyor.
Sektör genelinde bir dönüşüm yaşanıyor. Hive, Hut 8, TeraWulf, Iren gibi şirketler madencilik ekipmanlarını sökerek AI sunucu odalarına dönüştürüyor; CoreWeave kripto madenciliğinden tamamen ayrılıyor ve tamamen AI bulut hizmetlerine odaklanıyor; MARA, Fransız bir teknoloji şirketini satın alarak iş modelini değiştiriyor. Elektrik kaynaklarına sahip olan ve «elektrik sağlayıcı» olarak konumlanan şirketler hayatta kalırken, sadece kripto sektörüne odaklanan madenciler kriz içinde kalıyor.
Enerji analistleri bu duruma "dijital kaynak laneti" adını veriyor: ülkeler ve şirketler, ucuz elektrik kaynaklarına sahip olmanın, yeni teknolojileri kendi kendine geliştirmekten çok daha yüksek kazanç sağladığını fark etmeye başlıyor.
Körfez ülkeleri bu mantığı erken anladı. Geçtiğimiz altı on yılda, bölge uzun süredir düşük elektrik tarifeleri politikası uyguladı: Kuveyt, 1966 yılından beri evsel elektrik tarifesini kilovat saat başına 0,007 dolar sabit tuttu; Abu Dabi'de elektrik üretimi ve iletim maliyeti kilovat saat başına yaklaşık 0,087 dolar iken, evsel tüketicilere satılan fiyat sadece 0,014 dolar oldu. Düşük elektrik fiyatı, alüminyum, kimya ve çelik gibi yüksek enerji tüketen endüstrilerin çöl bölgelerine çekilmesi amacıyla uygulanan bir yatırım teşvik aracıydı.
Şimdi, eski olarak yüksek enerji tüketen endüstriler için düşük maliyetli elektrik sağlayan altyapı, veri merkezleri için yeni bir kullanıcı buldu. Suudi Arabistan, HUMAIN adlı devlet AI yatırımlar kurumunu kurarak onlarca milyar dolarlık bir yatırımla teknoloji altyapısını geliştirdi; Birleşik Arap Emirlikleri, OpenAI, Oracle ve NVIDIA gibi şirketlerin yerleşeceği 5 gigavat toplam kurulum kapasiteli bir AI parkı inşa etmeye başladı. Bu altyapı, eski olarak alüminyum cevheri işleme için kullanılan elektrik şebekesi şimdi AI hesaplama gücüne tamamen hizmet veriyor. Daha önce yüzeydeki endüstriyel şehir olarak planlanan NEOM Oxagon projesi de, rüzgar ve güneş enerjisiyle beslenen 5 milyar dolarlık bir AI veri merkezi kümelerine dönüşüyor.
Karnegie Uluslararası Barış Vakfı, bulut hesaplamanın Körfez ülkeleri için "yeni alüminyum endüstrisi" olduğunu belirtti. Yerel yetkililer artık fiziksel ticari mallar değil, internet üzerinden fosil yakıtları ve güneş enerjisini hesaplama gücüne dönüştürerek dışa aktarıyor.
Sadece Orta Doğu değil, Bhutan örneği de benzer şekilde tipiktir.
Bhutan, dünya çapında en düşük maliyetli hidroelektrik kaynaklarına sahipti ve resmi olarak yönetilen Bitcoin madencilik projesi, egemen madencilik standardı olarak kabul ediliyordu; ağdaki en yüksek tutar 13.000 Bitcoin'e ulaşmıştı, ancak şimdi bu rakam 3.100 Bitcoin'e düşmüştür ve madencilik faaliyetleri bir yıldan fazla önce tamamen durdurulmuştur. Yerel hidroelektrik enerji şu anda doğrudan Hindistan elektrik şebekesine aktarılıyor.
Arka plandaki düşünceler, yıllar önce ABD alüminyum fabrikalarının kararlarıyla tamamen aynıydı: Bitcoin madenciliği hâlâ en iyi elektrik kullanım şekli mi? Cevap evet olduğunda, Bhutan madenciliği sürdürdü; elektriği Hindistan'a satmanın getirisi daha kararlı oldu ve kripto para fiyatındaki dalgalanma riskini taşımak zorunda kalmadığında, elektrik komşu ülkeye yöneldi.
Aynı şekilde, Starcloud 2 milyar dolarlık bir finansman topladı ve yörüngedeki güneş enerjisi veri merkezleri inşa etmeyi planlıyor. Daha önce H100 GPU kullanarak uzayda ilk yapay zeka modelini eğittiler ve 88.000 uydu fırlatmak için başvuruda bulundular. Proje, bitcoin madenciliği faaliyetini korumaya devam ediyor ancak sadece ikincil bir bölüm olarak: yörüngedeki güneş panelleri sürekli elektrik üretiyor ve AI hesaplama kuyruğu boşken, artan enerji kripto madenciliğinde kullanılıyor.
Yerçekimi altı yörüngede, sürekli güneş ışığına sahip olmak, toprak kullanımına gerek olmamak ve uzayın soğuk ortamı sayesinde büyük ölçüde soğutma ekipmanlarına gerek olmaması gibi mükemmel enerji üretimi koşullarına sahiptir. Geçtiğimiz yirmi yıl içinde uzay fırlatma maliyetleri %95 azalmıştır.
SpaceX, elektrik ve hesaplama gücü mücadelesine derinlemesine dahil oldu. En son IPO belgelerine göre, Tennessee eyaletindeki Memphis'te bulunan Colossus 1 veri merkezinin toplam hesaplama gücü, Anthropic tarafından Mayıs 2029'a kadar tekil olarak kiralanmıştır; sözleşme değeri 40 milyar doları aşmaktadır ve bu tek bir proje, SpaceX'e aylık 1,25 milyar dolar gelir sağlamaktadır. Bu veri merkezi de eski elektrikli cihaz fabrikasından dönüştürülmüş olup, Rockdale şehrindeki alüminyum fabrikasının hesaplama merkezine dönüşüm modeliyle tamamen aynıdır.
Tüm endüstri dönüşümü sürecinde, Allbirds'in dönüşümü en sürpriz senaryolardan biridir. Sürekli geliştirme fikrine odaklanan bu ayakkabı şirketi, zirve döneminde 4 milyar dolarlık bir değerlemeye sahipti; ancak tüketim markaları balonu patladığında hisse senedi fiyatı %98 düştü. Ana işi sürdürülemez hale geldiğinde, şirket nakit akışı ve halka açık bir varlık elde tutarak kesin bir şekilde AI hesaplama altyapısı operatörüne dönüşdü ve hisse senedi fiyatı hemen %350 arttı. Piyasa, sunulan oylarla şunu kanıtladı: Şu anda sunucuları işletmek ve elektrik hesaplama gücünü ticaret yapmak, geleneksel tüketim sektöründen çok daha yüksek karlılıktır.
Aynı zamanda, Bittensor, Render, Akash gibi kripto projeleri, büyük merkezi veri merkezleri inşa etmek yerine küresel dağıtılmış boşta kalan hesaplama gücünü entegre ederek farklılaşan bir yol izliyor.
Bittensor, sabit toplamda bir token sistemiyle bir hesaplama gücü ticaret pazarı kurar ve çeşitli AI modellerini platform içinde yarıştırmaya teşvik eder; proje, 2025 yılında 12 ayda günlük token üretimi yarıya indirilecektir. Render, kullanıcıların boşta kalan GPU kaynaklarını AI görevleri için paylaşmaya teşvik eder; Akash, bulut hesaplama gücünü kiraya verir ve fiyatlarının Amazon Cloud'dan %85 daha düşük olduğunu iddia eder.
Bu dağıtılmış hesaplama modeli giderek dikkat çekiyor. 2026 Nvidia Teknoloji Zirvesi'nde CEO Huang Renxun, Bittensor'u klasik internet projesi Folding@home ile karşılaştırdı. Folding@home, küresel boşta kalan ev bilgisayarlarını canlandırmak ve boşta kalan cihazlardan değer yaratmak amacıyla ortaya çıkmıştı; Bittensor ise kripto para birimleriyle teşvik ederek, boşta kalan oyun konsolları ve eski maden makinalarının hesaplama gücünü birleştiriyor.
Genel bakışta, Rockdale'ın gürültülü sanayi vantilatörlerinden güneşin yolculuğunu izleyen yörüngedeki uydulara kadar, gerçek varlıklar etrafında büyük bir yeniden yapılandırma yaşanıyor. Bu süreçte yer alan şirketlerin tek kuralı kâr boşluklarını takip etmektir. On yıl sonra, şu anki bu hesaplama fabrikalarının tekrar boşaltılıp, bir sonraki nesil新兴产业'ye ev sahipliği yapacağını tahmin ediyorum; ancak yer altındaki elektrik ana şebekesi asla değişmeyecektir.
En ucuz elektriği kontrol eden, hesaplama gücünün kullanımını belirler. Bu mantık, Texas, Bhutan ve Abu Dhabi'de zaten geçerli olmuştur ve gelecekte yeryüzünden 250 mil uzaklıkta uzayda da geçerli olacaktır.